Najwyższa stawka podatkowa w Polsce nie grozi wyłącznie oszustom i praczom brudnych pieniędzy. Grozi każdemu, kto wydał więcej, niż oficjalnie zarobił – i nie potrafi pokazać dokumentu wyjaśniającego różnicę. W 2025 r. Krajowa Administracja Skarbowa przeprowadziła blisko 2,64 mln czynności sprawdzających, a wartość wykrytych nieprawidłowości wzrosła do 19,05 mld zł – o 29% rok do roku. Mechanizm 75-procentowej stawki jest przy tym bezkompromisowy: nie zna progresji, ulg ani możliwości negocjacji.
Fot. Warszawa w PigułceSkarbówka nie pyta czy byłeś uczciwy. Pyta czy możesz to udowodnić
Podstawa prawna jest precyzyjna: art. 25e ust. 1 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 226 ze zm.) przewiduje zryczałtowaną stawkę 75% od przychodów nieznajdujących pokrycia w ujawnionych źródłach lub pochodzących ze źródeł nieujawnionych. Urząd porównuje wydatki poniesione w danym roku z wartością mienia z początku roku oraz przychodami zadeklarowanymi w PIT. o ile wydatki przewyższają sumę udokumentowanych środków – pojawia się nadwyżka, od której biegnie ta stawka.
Ciężar dowodu leży po stronie podatnika – wynika to wprost z art. 25g ust. 1 ustawy o PIT. Organ musi jedynie wykazać, iż wydatki przekraczają ujawnione przychody. To podatnik musi udowodnić, iż pieniądze miał i skąd. Trybunał Konstytucyjny w wyroku z 12 kwietnia 2011 r. (sygn. P 90/08) przesądził, iż podatek ten nie jest karą, ale szczególnym podatkiem – co oznacza, iż można go zapłacić i jednocześnie trafić przed sąd karno-skarbowy.
Szuflada z gotówką nie jest dowodem
Przez lata podatnicy próbowali tłumaczyć skarbówce, iż latami odkładali gotówkę do domu i teraz po prostu ją wydali. Brzmi racjonalnie. W sądach administracyjnych ta argumentacja konsekwentnie przegrywa. Naczelny Sąd Administracyjny w wyroku z 22 listopada 2023 r. (sygn. II FSK 1859/23) potwierdził, iż pieniądze niewidoczne w systemie bankowym przez lata nie stają się automatycznie udokumentowanym źródłem pokrycia wydatku. Sąd stwierdził wprost, iż „warunek uprawdopodobnienia nie może zostać zrealizowany przez gołosłowne, niepoparte żadną racjonalną argumentacją wskazywanie jedynie na pewne możliwości”. Innymi słowy – słowo podatnika nie wystarczy.
Mechanizm dobrze ilustruje sprawa warszawskiego małżeństwa opisana przez „Dziennik Gazetę Prawną”. Para kupiła nieruchomości za ponad 320 000 zł, zdecydowaną większość bezbłędnie udokumentowała. Zostało 27 000 zł bez papierów. NSA utrzymał decyzję fiskusa – małżeństwo zapłaciło ponad 20 000 zł podatku od tej jednej, niewyjaśnionej kwoty. Podatek 75% nie dotknął całej transakcji – tylko nieudokumentowanej nadwyżki. Gdyby 27 000 zł miało dokumentację, sprawa by w ogóle nie powstała.
Pożyczka od wujka za 50 złotych – albo za kilkanaście tysięcy
Pożyczki między osobami fizycznymi podlegają podatkowi od czynności cywilnoprawnych na podstawie ustawy z dnia 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych (t.j. Dz.U. z 2024 r. poz. 295). Stawka wynosi 0,5% wartości pożyczki, deklarację PCC-3 składa się i podatek wpłaca w ciągu 14 dni od jej zawarcia. Pożyczka 10 000 zł kosztuje 50 zł – i staje się pełnoprawnym, udokumentowanym źródłem środków.
Niezgłoszona pożyczka od wujka lub kuzyna, która pojawiła się na koncie tuż przed zakupem mieszkania, dla fiskusa wygląda jak nieujawnione źródło. Znany z relacji rp.pl przypadek: czytelnik kupił mieszkanie, część środków pożyczył od wujka i kuzyna, nie zgłosił umów do opodatkowania. Urząd nakazał zapłacić 75% podatku od całej tej kwoty. Z 50 zł PCC robi się kilkanaście lub kilkadziesiąt tysięcy złotych.
Odrębna zasada dotyczy pożyczek od rodziców lub dziadków (tzw. zerowa grupa podatkowa). Korzystają ze zwolnienia z podatku – ale wyłącznie pod 2 warunkami jednocześnie: zgłoszenie na formularzu SD-Z2 w ciągu 6 miesięcy i udokumentowanie przelewem bankowym. Gotówka od mamy wręczona przy obiedzie nie spełnia żadnego z tych warunków.
Sprzedajesz na Vinted? Twoje dane już są w skarbówce
Dyrektywa Rady UE 2021/514 (DAC7), obowiązująca w Polsce od 1 lipca 2024 r., nałożyła na platformy sprzedażowe obowiązek raportowania sprzedawców, którzy przekroczyli 30 transakcji lub 2 000 euro obrotu w ciągu roku. Vinted, OLX i Allegro Lokalnie mają ustawowy obowiązek przesyłania tych danych bezpośrednio do Krajowej Administracji Skarbowej – bez żadnego wniosku ze strony urzędu. Regularna sprzedaż przez kilka lat, choćby jeżeli chodzi o własne ubrania czy sprzęt elektroniczny, może zostać potraktowana jako działalność gospodarcza wymagająca wykazania w PIT.
To samo dotyczy platform wynajmu krótkoterminowego: Airbnb i Booking podlegają tym samym obowiązkom raportowym. Regularne wpływy od dziesiątek różnych osób na prywatne konto, przy braku zadeklarowanego przychodu z najmu, to kombinacja, którą systemy analityczne KAS wychwytują rutynowo.
Zakup mieszkania przy niskich dochodach: automatyczny sygnał alarmowy
Rejestry aktów notarialnych są dla KAS otwarte. Każdy zakup nieruchomości trafia automatycznie do baz, które systemy KAS przetwarzają pod kątem zgodności z deklarowanymi dochodami. Zakup mieszkania za 500 000 zł przez osobę wykazującą dochód 60 000 zł rocznie bez widocznych oszczędności ani kredytu to sygnał inicjujący czynności sprawdzające – nie podejrzenie, ale rutynowa weryfikacja rozbieżności.
Mazowiecki Urząd Celno-Skarbowy w Warszawie należy do 5 polskich urzędów z rozszerzonymi uprawnieniami w systemie STIR monitorującym przepływy bankowe. W stolicy rocznie zawieranych jest proporcjonalnie więcej aktów notarialnych niż w jakimkolwiek innym regionie. Każdy z nich generuje sygnał w systemie.
Fiskus sięgnie 5 lat wstecz – i może podjąć sprawę dwa razy
Prawo do dochodzenia roszczeń przez urząd skarbowy przedawnia się po 5 latach liczonych od końca roku, w którym powstał obowiązek podatkowy. Kontrola wszczęta w 2026 r. może obejmować wydatki z 2021 r. Dokumenty potwierdzające źródło środków przeznaczonych na każdą większą transakcję warto przechowywać co najmniej 5 lat od końca roku, w którym jej dokonano.
Jest też wyjście awaryjne: jeżeli podatnik sam ujawni nierozliczone przychody, składając korektę deklaracji PIT przed wszczęciem kontroli, unika stawki 75% i rozlicza się według normalnych stawek podatku adekwatnych dla danego źródła. Art. 25g ust. 7 ustawy o PIT wyraźnie to przewiduje. Dobrowolne ujawnienie eliminuje też zagrożenie karno-skarbowe. Po wszczęciu kontroli tej drogi nie ma.
Co to oznacza dla Ciebie, zanim skarbówka zapyta o pieniądze?
Przy każdym większym wydatku – zakupie nieruchomości, drogiego auta, remoncie – warto z wyprzedzeniem skompletować dokumenty pokazujące, skąd wzięły się środki: wyciągi bankowe z okresu gromadzenia oszczędności, umowy pożyczek zgłoszone do urzędu, potwierdzenia darowizn. Pożyczkę od kogokolwiek spoza zerowej grupy podatkowej opłaca się zgłosić za 0,5% jej wartości. Darowizna od rodziców wymaga przelewu i formularza SD-Z2 złożonego w ciągu 6 miesięcy. Godzina z doradcą podatkowym przed transakcją kosztuje kilkaset złotych. Koszt błędu przy zakupie mieszkania to potencjalnie dziesiątki tysięcy złotych podatku – od pieniędzy, które i tak były własne.
