Środa, 10 czerwca 2026 roku, zapisze się jako historyczny moment dla dziedzictwa kulturowego całego województwa śląskiego. W ramach Międzynarodowego Tygodnia Archiwów odbyło się dziś oficjalne otwarcie rozbudowanej, zmodernizowanej i w pełni zintegrowanej siedziby Archiwum Państwowego w Katowicach.
Gigantyczna inwestycja, finansowana z budżetu państwa, to technologiczna rewolucja, która zabezpieczy miliony bezcennych dokumentów. Choć dzisiejsze uroczystości miały charakter oficjalny, to już w najbliższy piątek i sobotę (12-13 czerwca) nowoczesny gmach otworzy swoje podwoje dla wszystkich mieszkańców w ramach Dni Otwartych.
Inwestycja zrealizowana w Katowicach to odpowiedź na najważniejsze wyzwania współczesnej archiwistyki, digitalizacji oraz bezpiecznego, długoterminowego przechowywania narodowego dziedzictwa. Nowy kompleks udowadnia, iż współczesne archiwum to nie jest zamknięty, zakurzony magazyn, ale żywa i dynamicznie funkcjonująca instytucja.
Anatomia inwestycji: jak rósł nowy gmach?
Proces inwestycyjny, realizowany od lutego 2024 roku przez generalnego wykonawcę – Grupę NDI z Sopotu, przebiegał sprawnie mimo wymagających realiów:
- – Lato 2024: prace postępowały sprawnie od wzniesienia fundamentów.
- – Kwiecień 2025: zamknięcie stanu surowego i uroczyste wmurowanie kapsuły czasu.
- – Zima 2025/2026: po finalnym montażu specjalistycznego wyposażenia roboty budowlane ukończono 23 marca 2026 r.
- – Kwiecień 2026:po przejściu odbiorów technicznych, 23 kwietnia kompleks został formalnie przekazany do użytkowania.
Efektem tych prac są trzy zupełnie nowe budynki, w tym dwa zaawansowane technologicznie magazyny archiwalne o łącznej powierzchni użytkowej wynoszącej 3 253 metry kwadratowe oraz nowoczesny budynek konferencyjno-wystawienniczy o powierzchni 1 490 metrów kwadratowych. Dodatkowo trzy istniejące dotychczas budynki (o numerach 1, 9 i 10) zostały przebudowane i połączone ze strukturą nowo powstałą dzięki zaawansowanego systemu łączników napowietrznych. W strukturze wejściowej budynku numer 1 zaprojektowano monumentalny, dwukondygnacyjny hall, a nowoczesna elewacja sprawia, iż nowa przestrzeń zapewnia rezerwę magazynową zdolną przyjąć po 2026 r. aż do 20 000 000 metrów bieżących akt!
Skarby śląskiej pamięci i… bebok Hirek
Oficjalne otwarcie odbyło się w obecności przedstawicieli Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego, Naczelnego Dyrektora Archiwów Państwowych dr Pawła Pietrzyka oraz kluczowych przedstawicieli administracji samorządowej.
Niezwykle lokalnym i wzbudzającym ogromny entuzjazm elementem uroczystości było odsłonięcie Beboka Hirka. Ta nowa figurka na stałe rozwijającym się szlaku śląskich beboków jest głęboko zakorzeniona w regionalnym folklorze. Hirek został wyposażony w atrybuty rasowego archiwisty – trzyma w swoich rękach wiekowe dokumenty, a jego skupiona postawa symbolizuje dyskretną, ale nieustępliwą straż nad narodowym zasobem archiwalnym. Podczas Dni Otwartych Hirek będzie osobiście witał gości, dając szansę na pamiątkowe zdjęcie oraz przybicie unikalnej, dedykowanej pieczątki.
Dni Otwarte (12-13 czerwca): Sprawdź program i zwiedź archiwum!
Zwieńczeniem wydarzenia będą Dni Otwarte Archiwum Państwowego dla wszystkich zwiedzających, organizowane w piątek i sobotę, 12 i 13 czerwca. Instytucja przygotowała niezwykle bogaty program otwierając szeroko swoje podwoje. Wszystkie wydarzenia i atrakcje są całkowicie bezpłatne i ogólnodostępne dla publiczności.
Piątek, 12 czerwca (godz. 12:00 – 16:00)
-
1. Pokazy filmu: w nowoczesnej auli w budynku numer 2 o godzinie 12:00, 13:00 i 14:00 odbędą się pokazy premierowego filmu dokumentalnego pod tytułem „Czas na nowe… Archiwum Państwowe w Katowicach”, odsłaniającego kulisy budowy i prezentującego strefy na co dzień niedostępne dla oczu publiczności.
-
2. Wykłady i warsztaty (Aula, budynek nr 2):
-
– 12:15 – prelekcja o tajemnicach pracy oddziału kształtowania narodowego zasobu archiwalnego,
-
– 13:15 – praktyczny poradnik poszukiwania przodków w śląskich źródłach metrykalnych,
-
– 14:15 – wykład o zabezpieczaniu domowych archiwów dokumentacji rodzinnej.
-
3. Zwiedzanie: wycieczki z przewodnikiem po nowo otwartym kompleksie w godzinach 12:45, 13:45 i 14:45.
Sobota, 13 czerwca (godz. 12:00 – 17:00)
- 1. Pokazy filmu: „Czas na nowe…” (godz. 12:00, 13:00, 14:00, 15:00, 16:00).
-
2. Wykłady i warsztaty (Aula, budynek nr 2):
- – 12:15 – wykładowa część poświęcona kryminalnym zagadkom międzywojennego Zagłębia Dąbrowskiego,
- – 13:15 – prelekcja „Skarby z byfyja”, odkrywająca unikalne materiały archiwalne do dziejów Fabryki Porcelany w Bogucicach,
- – 14:15 – Powtórzenie bloku naukowej porady o ochronie zbiorów.
- 3. Zwiedzanie: wycieczki z przewodnikiem o godzinach 12:45, 13:45, 14:45 oraz 15:45.
Przez oba dni goście będą mogli bezpłatnie korzystać z interaktywnych atrakcji zlokalizowanych w salach warsztatowych budynku numer 2. W programie m.in. prezentacja gry edukacyjnej „James Archiwista z licencją na brakowanie”, warsztaty genealogiczne „Jak odnaleźć przodka?”, zajęcia edukacyjne dla najmłodszych „Przygoda w Archiwum”, warsztaty z tradycyjnej kaligrafii oraz konkurs z nagrodami. Przygotowano również cztery unikalne wystawy inauguracyjne prezentujące m.in. najstarsze mapy Śląska czy wstrząsające dokumenty dotyczące dramatu chorych na ołowicę dzieci z Szopienic.
źródło: opracowanie własne na podstawie materiałów Archiwum Państwowego w Katowicach
