Statystyka pokazuje coś więcej niż liczby. Pokazuje kierunek, w którym zmierza cały kontynent, a Polska idzie w nim szybciej niż większość sąsiadów.
Eurostat podał 27 października, iż współczynnik dzietności w Unii Europejskiej w 2024 roku wyniósł 1,34 dziecka na kobietę. To najniższy wynik od 2001 roku, czyli od początku tych pomiarów. W całym badanym okresie Unia ani razu nie zbliżyła się do poziomu 2,1, który pozwala jednemu pokoleniu zastąpić drugie. Najwyższy wynik w tym czasie wyniósł 1,57. W 2024 roku w państwach Unii urodziło się około 3,55 mln dzieci, rok wcześniej było ich 3,67 mln.
Czym jest współczynnik dzietności i dlaczego 2,1?
Współczynnik dzietności to średnia liczba dzieci, które urodziłaby kobieta w ciągu życia, gdyby przez cały okres rozrodczy rodziła tak często jak kobiety w poszczególnych grupach wieku w danym roku. Próg 2,1 uznaje się za granicę prostej zastępowalności pokoleń. Poniżej niego populacja bez migracji z czasem się kurczy. Polska po raz ostatni przekroczyła ten próg w 1988 roku, to ponad trzy dekady temu.
Polska na mapie niskiej dzietności
Według Eurostatu siedem polskich regionów znalazło się w grupie z wynikiem poniżej 1,0. Są wśród nich duże ośrodki miejskie: Poznań, Wrocław i Warszawa, gdzie współczynnik mieści się między 0,93 a 0,98. Dla porównania: najwyższe wyniki w Unii, od 1,75 wzwyż, odnotowano m.in. w częściach Bułgarii i Francji.
Wstępne dane wskazują na stabilizację liczby urodzeń po latach spadków, a współczynnik może wzrosnąć z 1,07 do około 1,11. Eksperci przestrzegają jednak, iż to za mało, by mówić o odwróceniu trendu.
Prognozy są poważne. w tej chwili w Polsce mieszka około 37,2 mln osób, a do 2060 roku populacja może skurczyć się choćby do 28,4 mln. Maleje też liczba kobiet w wieku rozrodczym: z 8,7 mln w 2022 roku do 6,3 mln w scenariuszu optymistycznym i 4,8 mln w pesymistycznym. Dr Zofia Szweda-Lewandowska z SGH ocenia wprost: „nie ma i nie będzie komu rodzić dzieci na poziomie, do którego przywykliśmy”.
Katastrofa czy tylko wyzwanie?
Wraz ze spadkiem liczby urodzeń rośnie presja na systemy emerytalne, ochronę zdrowia i rynek pracy. Współczynnik obciążenia demograficznego, stosunek osób w wieku nieprodukcyjnym do pracujących, wzrósł według przytaczanych danych z 63,4 do 71,6 proc. Za każdym z tych procentów stoją konkretne rodziny: starsi rodzice bez opieki i młodzi ludzie, którzy będą utrzymywać coraz większą grupę emerytów.
Dlaczego rodzi się mniej dzieci?
Przyczyn jest wiele. Kobiety zostają matkami coraz później: średni wiek przy urodzeniu pierwszego dziecka w UE wyniósł 29 lat i 9 miesięcy. Na decyzje wpływają dłuższa edukacja, kariera zawodowa, koszty mieszkania i niepewność ekonomiczna. Środowiska konserwatywne wskazują dodatkowo na czynnik kulturowy.
Prof. Zbigniew Krysiak, prezes Instytutu Myśli Schumana, uważa, iż rozpad rodziny i niska dzietność są skutkiem ideologii promowanych przez unijne elity. Europosłanka Jadwiga Wiśniewska nazywa kierunek unijnej polityki „defamilizacją”. Chodzi o wspieranie jednostki w oderwaniu od więzi rodzinnych, tak jakby były one przeszkodą, a nie fundamentem dobrego życia. Próby wpisania aborcji do unijnych dokumentów pod hasłem „planowania rodziny” wzmacniają przekaz, iż rodzicielstwo to ciężar i utrata wolności.
Każde poczęte dziecko jest osobą ludzką i ma prawo do życia
Po pierwsze. W kraju, który boryka się z głębokim kryzysem demograficznym, ochrona życia poczętego to nie tylko kwestia moralna, to również troska o przyszłość wspólnoty. Każde życie to potencjalny pracownik, rodzic i obywatel. Liberalizacja prawa aborcyjnego wysłałaby sygnał sprzeczny z tym, czego Polska naprawdę potrzebuje. Polskie przepisy należą dziś do najbardziej chroniących życie w Europie i należy ich bronić także w obliczu presji z Brukseli.
Po drugie. Sama obrona prawa nie wystarczy. Młodzi ludzie muszą widzieć realną szansę na założenie i utrzymanie rodziny. Potrzebne są dostępne mieszkania dla młodych małżeństw, stabilna praca, żłobki i przedszkola, elastyczne formy zatrudnienia dla rodziców oraz ulgi i świadczenia, które rzeczywiście obniżają koszty wychowania dzieci. Program 500+, a w tej chwili 800+, był ważnym krokiem w tym kierunku. Badania pokazują, iż przyniósł on krótkotrwały, ale zauważalny wzrost urodzeń. Według Instytutu Badań Strukturalnych o około 6 proc. w dziewięć miesięcy od ogłoszenia, według innych szacunków o ok. 4 proc. To jednak dopiero początek. Trwała poprawa dzietności wymaga całościowej strategii. Takiej, która nie ogranicza się do transferów pieniężnych, ale buduje kulturę szacunku dla rodzicielstwa i rodziny.
jb
Źródło: zero.pl, dorzeczy.pl
