– Po śmierci męża zostałam sama! To dla mnie dramat nie tylko psychiczny, ale także ekonomiczny. Jak mam utrzymać sama mieszkanie i pokryć wszystkie koszty? – pyta pani Janina, 80–letnia mieszkanka Krakowa. Z podobnym problemem mierzy się wiele seniorek. Według Badania Potrzeb Społecznych Seniorów 2025 Głosu Seniora samotność to bolączka 36 proc. osób starszych. Problem dotyka głównie kobiet, ponieważ starość ma w tej chwili twarz samotnej kobiety – podkreśla Łukasz Salwarowski, Prezes Stowarzyszenia MANKO — Głos Seniora — Międzynarodowego Instytutu Rozwoju Społecznego. Dlaczego tak jest? Głównym powodem jest fakt, iż mężczyźni żyją krócej aż o 7 lat. Statystyczny wiek kobiet w Polsce wynosi 82 lata, a mężczyzn – 75 lat. O tym, jakie są tego przyczyny, dyskutowano podczas konferencji ,,Senior w centrum systemu’’ organizowanej przez Fundację DOZ pod patronatem medialnym oraz udziałem Głosu Seniora.
– Jak widać, to nie tylko problem mężczyzn, ale kobiet które zostają same i ponoszą bolesne koszty samotności – dodaje Łukasz Salwarowski.
Sprowokowani ważnymi pytaniami, postawionymi przez prowadzącą debatę red. Iwonę Schymallę, zapytano o nie ekspertów Głosu Seniora: dr Anitę Richert-Kaźmierską – ekspertkę polityki senioralnej, prof. Michała Rabijewskiego, endokrynologa i androloga, prof. Ewę Bień, konsultant wojewódzką ds. geriatrii, prof. Łukasza Balwickiego, konsultanta krajowego ds. zdrowia publicznego, dr. Michała Zabojszcza – dyrektora Szpitala MSWiA w Krakowie, dr. Michała Szczegielniaka z UW, dr. Tomasza Adama Majszyka, eksperta zdrowia publicznego, Tomasza Michałka – dyrektora Biura Zarządu Koalicji ,,Na Pomoc Niesamodzielnym oraz prezes Aleksandrę Niwińską. Poniżej znajdują się wnioski i rekomendacje ekspertów.
PRACODAWCA PRZYJAZNY SENIOROM
– Mężczyźni odchodzą wcześniej, a kobiety pozostają same – z samotnością, problemami zdrowotnymi i codziennymi wyzwaniami. Wydłużanie życia mężczyzn to nie tylko troska o nich, ale również realna poprawa jakości życia kobiet i całych rodzin – dodaje Łukasz Salwarowski.
Jedną z głównych przyczyn krótszego życia mężczyzn jest tzw. ,,gilotyna emerytalna’’, czyli szybkie przejście z życia zawodowego na emeryturę. Dla wielu mężczyzn oznacza to utratę codziennej rutyny, relacji społecznych, poczucia sensu i własnej wartości, co często prowadzi do samotności i pogorszenia zdrowia.
Podczas panelu zaprezentowano kampanię Głos Seniora i Stowarzyszenia MANKO „Pracodawca Przyjazny Seniorom”, której program promuje pracodawców wspierających osoby starsze i umożliwiających im dalszą, elastyczną aktywność zawodową. Pokazuje też, iż doświadczenie pracowników 60+ jest sporą wartością. Stopniowe przechodzenie na emeryturę, np. poprzez pracę w mniejszym wymiarze godzin, pomaga seniorom łagodniej przejść ten etap życia.
– Pozwólmy pracować mężczyznom i promujmy ich aktywność zawodową! – apelował Łukasz Salwarowski.
Jednym ze sposobów wsparcia mężczyzn jest umożliwienie im dłuższej aktywności zawodowej oraz tworzenie miejsc pracy przyjaznych osobom w każdym wieku. Jak wynika z raportów programu „Pracodawca Przyjazny Seniorom”, w 2025 roku po raz pierwszy pracowało więcej osób po 60. roku życia niż młodych do 25 lat.
GILOTYNA EMERYTALNA
Dla wielu mężczyzn praca daje nie tylko dochód, ale i poczucie sensu życia. Aby ograniczyć negatywne skutki nagłego przejścia na emeryturę, potrzebne są działania wspierające aktywność zawodową osób starszych oraz promujące elastyczne formy zatrudnienia. Dlatego podczas debaty przywołano m.in. inicjatywy „Pracodawca Przyjazny Seniorom” i „Srebrni Przedsiębiorcy”.
Krótsze życie mężczyzn nie zaczyna się w starości, ale dużo wcześniej – w sposobie przeżywania pracy, zdrowia, relacji i własnej roli społecznej. Jednym z przez cały czas niewystarczająco rozpoznanych czynników różnicujących długość życia kobiet i mężczyzn jest tzw. „gilotyna emerytalna’’ – często bez przygotowania psychicznego. Dla wielu mężczyzn praca przez lata stanowi nie tylko źródło dochodu, ale jest podstawowym językiem tożsamości: daje rytm dnia, kontakty, zadania, sprawczość i poczucie bycia potrzebnym. Gdy ten świat znika z dnia na dzień, emerytura może okazać się nie tyle czasem odpoczynku, ile momentem utraty znaczenia, osamotnienia i wycofania. Dlatego rozmowa o dłuższym życiu mężczyzn powinna obejmować nie tylko profilaktykę zdrowotną, ale także przygotowanie do starzenia się, budowanie relacji poza pracą i tworzenie takich form aktywności, w których mężczyzna po zakończeniu kariery przez cały czas ma rolę, sens i miejsce w społeczności – komentuje Dr inż. Anita Richert-Kaźmierska, ekspertka w dziedzinie polityki senioralnej, ekonomii starzenia się i deinstytucjonalizacji usług społecznych, Pełnomocnik Wojewody Pomorskiej ds polityki senioralnej.
DIAGNOSTYKA I LECZENIE HORMONALNE
– Zbyt mała wiedza o andropauzie, diagnostyce i leczeniu zmian hormonalnych związanych z wiekiem wpływa nie tylko na zdrowie seksualne, ale także na sprawność i jakość życia mężczyzn. Potrzeba w Polsce kampanii edukacyjnej w tym obszarze – komentuje prof. Michał Rabijewski, endokrynolog i androlog.
BADAJ SIĘ I ŻYJ
Kolejnym powodem jest unikanie badań profilaktycznych.
– Mężczyźni rzadziej niż kobiety korzystają z badań profilaktycznych i częściej odkładają wizyty u lekarza. Często bagatelizują także wczesne objawy chorób, co prowadzi do ich późnego wykrycia. To poważny problem, ponieważ wiele schorzeń, takich jak nowotwory, choroby układu krążenia czy cukrzyca, rozwija się długo bez wyraźnych symptomów. Tymczasem wczesna diagnoza znacząco zwiększa szanse na skuteczne leczenie. Dlatego tak ważne są kampanie profilaktyczne, takie jak „Mosznowładcy” czy „Nie bądź flądra przebadaj mu jądra”, które zachęcają do regularnych badań. Równie istotny jest styl życia. Zbilansowana dieta, regularna aktywność fizyczna i ograniczenie używek mają ogromny wpływ na zdrowie. Warto pamiętać, iż profilaktyka to nie jednorazowe działanie, ale nawyk, który powinien towarzyszyć nam przez całe życie i realnie je wydłużać – dr n med. Michał Zabojszcz, specjalista chorób wewnętrznych, kardiolog, geriatra, dyrektor SP ZOZ MSWIA w Krakowie.
Prof. Michał Rabijewski również zwrócił uwagę na powyższy problem:
Wielu mężczyzn wciąż unika badań profilaktycznych, odkłada wizyty u lekarza i bagatelizuje pierwsze sygnały problemów zdrowotnych. Problemem pozostaje też niska świadomość dotycząca zmian hormonalnych związanych z wiekiem oraz andropauzy. Tymczasem odpowiednia diagnostyka i leczenie mogą wpływać nie tylko na zdrowie seksualne, ale także na sprawność fizyczną, psychiczną i jakość życia w starszym wieku.
– Problem niższej długości życia mężczyzn ma złożony charakter i nie daje się sprowadzić do jednej przyczyny. Z jednej strony mężczyźni rzadziej korzystają z konsultacji lekarskich i częściej ignorują wczesne symptomy pogorszenia stanu zdrowia. Potwierdzają to dane GUS, według których z porad medycznych korzysta około 55–64 proc. mężczyzn, czyli o ok. 10 punktów procentowych mniej niż w przypadku kobiet. Z drugiej strony obserwujemy, iż w krajach rozwiniętych mężczyźni częściej niż kobiety umierają z powodu chorób układu sercowo-naczyniowego. Jednym z możliwych wyjaśnień mogą być czynniki psychospołeczne, w tym przewlekły stres związany z utrwalonymi społecznymi oczekiwaniami wobec mężczyzn i pełnionych przez nich ról. Dlatego moim zdaniem wydłużenie życia mężczyzn wymaga przede wszystkim wzmocnienia profilaktyki zdrowotnej, wcześniejszej diagnostyki oraz budowania większej świadomości i otwartości na korzystanie z opieki medycznej, a także działań ograniczających przewlekły stres i poprawiających dobrostan psychiczny – dodaje dr Michał Szczegielniak, administratywista, politolog, urzędnik, wykładowca akademicki.
SPECJALIŚCI POZA ZASIĘGIEM SENIORÓW
Aby regularnie się badać i konsultować musimy mieć łatwy dostęp do służby zdrowia. Tymczasem aż 86 proc. seniorów oczekuje lepszego dostępu do lekarzy specjalistów. Jednym ze sposobów rozwiązania tego problemu jest skrócenie kolejek do lekarzy oraz zmniejszenie cen wizyt prywatnych. Coraz więcej starszych osób musi korzystać z opieki medycznej prywatnie, a ceny rosną, co utrudnia osobom starszym, w tym mężczyznom, dostęp do służby zdrowia, badań i konsultacji. Dowodem jest kolejna statystyka z Badań Potrzeb Społecznych Seniorów 2025 Stowarzyszenia MANKO – Głosu Seniora, gdzie wynika, iż aż a 44 proc. musiało skorzystać z prywatnych wizyt a 47 proc. seniorów było zmuszonych zrezygnować z leczenia lub zakupu leków.
Zatem jak mówi Łukasz Salwarowski:
– Aby zwiększyć długość życia mężczyzn, musimy ułatwić im dostęp do lekarzy, konsultacji i badań, poprzez skrócenie kolejek, regulacje i zmniejszenie cen wizyt prywatnych. Należy też zmienić prawo i pozwolić aptekom informować o bezpłatnych badaniach i kartach zniżkowych takich jak Ogólnopolska Karta Seniora czy Karta Dużej Rodziny.
Jak dodaje Tomasz Michałek, dyrektor Biura Zarządu Koalicji ,,Na Pomoc Niesamodzielnym’’:
– Prywatne wizyty lekarskie reguluje wolny rynek. W praktyce oznacza to, iż specjaliści przenoszą się głównie do dużych miast, a mieszkańcy mniejszych miejscowości mają znacznie trudniejszy dostęp do leczenia. To właśnie tam ceny wizyt są często najwyższe, a dostępność lekarzy – choćby prywatnie – bardzo ograniczona. Niepokoi brak reakcji ze strony Ministerstwa Zdrowia. Dochodzi do sytuacji, w której lekarze, mając lokalnie niewielką konkurencję, żądają choćby ponad 1000 zł za kilkunastominutową konsultację. Skoro regulator był w stanie w krótkim czasie wpłynąć stabilizująco na rosnące ceny paliw, wprowadzając m.in. stawki maksymalne, czemu nie szuka podobnych rozwiązań w ochronie zdrowia?
– Apel o „uczciwe stawki” jest zrozumiały społecznie, jednak sprowadzanie problemu ograniczonego dostępu do świadczeń do wysokości zarobków lekarzy jest nadmiernym uproszczeniem. Odwraca to uwagę od rzeczywistych przyczyn kryzysu, jakimi są niedofinansowanie systemu, braki kadrowe, niewydolna organizacja opieki oraz nieefektywne zarządzanie. Rozwiązanie tych problemów wymaga odważnych i trudnych reform systemowych – komentuje sprawę dr n med. Michał Zabojszcz, specjalista chorób wewnętrznych, kardiolog, geriatra, dyrektor SP ZOZ MSWIA w Krakowie.
NAŁOGI SKRACAJĄ ŻYCIE
– Poważnym problemem osób starszych jest również samotność, która dotyczy 36 proc. seniorów w Polsce. Kobiety po stracie partnera częściej budują nowe relacje i pozostają aktywne społecznie. Mężczyźni częściej się izolują, co negatywnie wpływa na ich zdrowie i samopoczucie. Mniej dbają o styl życia kontynuując stare lub uciekając w nowe nałogi. Badanie Polsenior2 pokazało, iż w wieku 60+ pali papierosy aż 18 proc. mężczyzn i 11 proc. kobiet. Jeszcze większe różnice dotyczą spożywania alkoholu. Regularne picie deklarowało 14 proc. mężczyzn i tylko 1,5 proc. kobiet – informuje prof. Łukasz Balwicki, konsultant krajowy ds. zdrowia publicznego.
– Mówiąc o krótszym życiu mężczyzn, warto szczególnie zwrócić uwagę na dwa czynniki, które od dziesięcioleci pozostają jednymi z głównych przyczyn przedwczesnych zgonów – nikotynizm i alkoholizm. To właśnie one w znacznym stopniu odpowiadają za rozwój chorób sercowo-naczyniowych, przewlekłych chorób płuc oraz wielu nowotworów, w tym raka płuca, krtani, jamy ustnej, przełyku, wątroby czy jelita grubego. Jako lekarz jestem przekonany, iż największe korzyści zdrowotne możemy osiągnąć nie tylko dzięki nowoczesnemu leczeniu, ale przede wszystkim poprzez skuteczną profilaktykę, edukację zdrowotną oraz promowanie zdrowego stylu życia już od najmłodszych lat. Naszym celem powinno być nie tylko wydłużanie życia, ale także zachowanie zdrowia, sprawności i samodzielności przez jak najdłuższy czas. Wydłużanie życia mężczyzn to korzyść nie tylko dla nich samych, ale także dla ich rodzin i wielu kobiet, które zbyt często pozostają samotne po stracie partnera. Wydaje mi się, iż ten fakt, powinien być główną motywacją do konkretnego działania mężczyzn, o których była mowa w artykule – dodaje dr Tomasz Majszyk, ekspert zdrowia publicznego.
ODERWIJ SIĘ OD EKRANU I ŻYJ
Seniorzy spędzają dziś ponad 7 godzin dziennie przed ekranami. To rosnące na sile poważne uzależnienie. Cyfryzacja nie może zastępować relacji społecznych, dlatego potrzebne są działania zachęcające do aktywności, ruchu i kontaktów międzyludzkich.
– Cyfrowe relacje nigdy nie będą substytutem dla fizycznego spotkania z drugim człowiekiem. Relacje międzyludzkie opierają się nie tylko na słowach, ale także na tonie głosu, mimice, gestykulacji, czy dotyku. Żadna technologia nie jest w stanie przekazać tych niuansów. Rozmowy online traktujmy jako dopełnienie, formę podtrzymania szczęśliwej relacji. Według najnowszych badań widzimy, iż przeciętny senior spędza ponad 7 godzin przed różnymi ekranami licząc telefon komórkowy, tablet, komputer i telewizor, a to jest powodem bezruchu, przeciążenia informacyjnego i generalnego pogorszenia stanu zdrowia. Nadmierne korzystanie z ekranów jest jednym z głównych powodów złego stanu zdrowia mężczyzn. Kobiety wykazują się dużo większą aktywnością społeczną. Jeżdżą na wycieczki, uczestniczą chętnie w warsztatach. To właśnie kobiety stanowią większość uczestników warsztatów, które prowadzimy dla seniorów, podczas, gdy panowie pozostają w domach, siedząc przed telewizorem lub z telefonem w ręku. Dlatego wspólnie z MANKO prowadzimy kampanię – „ODERWIJ SIĘ OD EKRANU I ŻYJ” – komentuje Aleksandra Niwińska, prezeska Fundacji Tomorrow Offline.
POTRZEBA WIĘCEJ GERIATRÓW
W Polsce mamy tylko 560 praktykujących geriatrów, czyli zaledwie 0,6 na 10 tys. osób w wieku 65+, podczas gdy w innych krajach UE wskaźnik ten wynosi od 1 do 4,2. Tymczasem opieka geriatryczna zmniejsza ryzyko zgonu o 22 proc., hospitalizacji o 12 proc., a także zwiększa szanse na samodzielne funkcjonowanie aż o 72 proc. – informuje Ewa Bień, konsultant wojewódzką ds. geriatrii.
Oznacza to, iż wielu seniorów w Polsce wciąż nie ma zapewnionej odpowiedniej opieki specjalistycznej.
