Łomnica (Lomnický štít) – słynny szczyt Tatr na Słowacji

Wznosząca się na wysokość 2634 m n.p.m. Łomnica jest drugim najwyższym szczytem Tatr zaraz po Gerlachu. Jej charakterystyczna piramidalna sylwetka dominuje nad okolicznymi dolinami i od wieków stanowi jeden z najbardziej rozpoznawalnych elementów tatrzańskiego krajobrazu. Do połowy XIX wieku była powszechnie uważana za najwyższy szczyt całego pasma.

Łomnica należy również do nielicznych tatrzańskich wierzchołków dostępnych koleją linową. Uruchomiona w 1940 roku kolej sprawiła, iż szczyt stał się jednym z najczęściej odwiedzanych miejsc w Tatrach. Podobną możliwość wjazdu koleją oferuje jedynie Kasprowy Wierch.

Jednego z najwcześniejszych udokumentowanych wejść na Łomnicę dokonał w 1793 roku angielski podróżnik Robert Townson, który dzięki pomiarów barometrycznych określił wysokość szczytu z dużą dokładnością. Jednak za pierwszego znanego zdobywcę Łomnicy uważa się Jakoba Fabriego seniora, który wszedł na nią w drugiej połowie XVIII wieku.

Prawdopodobnie w 1804 roku Łomnicę zdobył również Stanisław Staszic. Jego wejście przeszło do historii tatrzańskiej turystyki, ponieważ jako jeden z pierwszych zdobywców szczytu spędził na nim noc, pozostając na wierzchołku aż do południa następnego dnia. W czasach, gdy większość wejść ograniczała się do krótkiego pobytu na szczycie, było to przedsięwzięcie wyjątkowe.

Dawniej Łomnica była znana również pod nazwami Krepak lub Wielki Krapak. Niemcy spiscy nazywali ją natomiast Vater lub Großvater, co w języku niemieckim oznacza odpowiednio „ojciec” i „dziadek”. Nazwy te podkreślały dominującą pozycję szczytu w panoramie Tatr i jego znaczenie dla mieszkańców Spisza.

Romantycznie nazywano ją również „Królową Tatr” oraz „Strażnicą Ziemi Słowiańskiej”, podkreślając jej majestatyczny wygląd, dominację nad otoczeniem oraz symboliczne znaczenie dla mieszkańców regionu.

Ze szczytu rozciąga się rozległa panorama Tatr oraz znacznej części północnej Słowacji. Na wierzchołku znajdują się obserwatorium astronomiczne Słowackiej Akademii Nauk (SAV), stacja meteorologiczna oraz infrastruktura kolei linowej. w tej chwili wejście na szczyt poza kolejką możliwe jest wyłącznie z licencjonowanym przewodnikiem górskim.

Masyw Łomnicy wyróżnia się bardzo złożoną budową terenu, szczególnie od strony Doliny Małej Zimnej Wody. Zbocza przecinają liczne żleby o skomplikowanym przebiegu, rozdzielone grzędami i żebrami skalnymi różnej wielkości. Wśród nich znajdują się liczne turniczki, a także niewielkie siodła, szczerbiny i przełączki, które nadają tej części masywu wyjątkowo urozmaicony charakter.

Od Łomnicy odchodzą dwie główne granie. Grań północno-zachodnia opada w kierunku Klimkowej Przełęczy, natomiast grań południowa biegnie ku Łomnickiej Przełęczy. Dodatkowo spod kopuły szczytowej odgałęzia się ku północy skalisty grzbiet, w którym znajdują się między innymi Grań Wideł oraz Kieżmarskie Szczyty.

Sam wierzchołek Łomnicy ma w tej chwili charakter mocno przekształcony przez infrastrukturę turystyczną. Funkcję punktu szczytowego pełni niewielki betonowy słupek znajdujący się tuż obok wąskiego tarasu widokowego zabezpieczonego barierkami. Mimo tych zmian szczyt pozostaje jednym z najbardziej rozpoznawalnych punktów widokowych w całych Tatrach, oferując rozległą panoramę najwyższych tatrzańskich wierzchołków.

Dolina Łomnicka położona jest powyżej Tatrzańskiej Łomnicy, u stóp Łomnicy (2634 m) i Kieżmarskiego Szczytu (Kežmarský štít, 2556 m). Ta niewielka, wysokogórska dolina o długości około 1,5 km należy do najczęściej odwiedzanych miejsc w słowackich Tatrach. Znajduje się w niej Łomnicki Staw (Skalnaté pleso, 1751 m), obserwatorium astronomiczne Słowackiej Akademii Nauk, schronisko Skalnatá chata oraz stacje kolei linowych.

Przylegające do Łomnickiej Przełęczy stoki są jednym z najwyżej położonych terenów narciarskich na Słowacji i zwykle umożliwiają uprawianie narciarstwa aż do wczesnej wiosny.

Łomnicki Staw jest niewielkim jeziorem polodowcowym położonym u stóp Łomnicy, w Dolinie Łomnickiej. Dawniej okolica ta należała do najbardziej odludnych zakątków Tatr Wysokich, odwiedzanych głównie przez pasterzy, myśliwych i nielicznych turystów. Sytuacja zmieniła się wraz z budową kolei linowej, która uczyniła Dolinę Łomnicką jednym z najpopularniejszych miejsc w słowackich Tatrach.

Obecnie nad stawem znajdują się stacje kolei linowych, obserwatorium astronomiczne, schronisko Skalnatá chata oraz inne obiekty turystyczne. Mimo znacznego zagospodarowania teren ten pozostaje atrakcyjnym celem wycieczek, przede wszystkim dzięki imponującym widokom na południowe ściany masywu Łomnicy oraz otaczające szczyty Tatr Wysokich.

Charakterystyczną cechą Łomnickiego Stawu jest zmienny poziom wody – w okresach suchych jego powierzchnia może się znacznie zmniejszać, a niekiedy staw niemal całkowicie wysycha.

Muzeum Tatrzańskiego Parku Narodowego (TANAP) zostało otwarte w 1957 roku i należy do najważniejszych placówek muzealnych poświęconych przyrodzie oraz historii Tatr. Wystawy prezentują budowę geologiczną gór, charakterystyczne gatunki roślin i zwierząt występujące na różnych piętrach wysokościowych oraz procesy kształtujące tatrzański krajobraz.

Osobna część ekspozycji poświęcona jest historii osadnictwa pod Tatrami, kulturze i tradycjom górali oraz dziejom turystyki i taternictwa. Dzięki nowoczesnym prezentacjom muzeum stanowi doskonałe miejsce do poznania przyrody i dziedzictwa kulturowego regionu przed wyruszeniem na tatrzańskie szlaki.

Na Łomnicę prowadzi jedna z najbardziej znanych historycznych dróg tatrzańskich, ceniona za walory krajobrazowe i znaczenie w dziejach taternictwa. w tej chwili dojście na Łomnicką Przełęcz najczęściej odbywa się z wykorzystaniem kolei linowej, ponieważ dawny znakowany szlak turystyczny na Łomnicką Przełęcz został zamknięty przez TANAP na początku lat 90.

Dalsza część trasy, prowadząca z Łomnickiej Przełęczy na szczyt, jest wymagająca technicznie i orientacyjnie. Przy różnicy wysokości wynoszącej około 440 m przejście wymaga doświadczenia górskiego. Ze względu na brak znakowanego szlaku wejście jest w tej chwili dozwolone wyłącznie z licencjonowanym przewodnikiem górskim.

Na szczyt można również dostać się koleją linową, która należy do największych atrakcji słowackich Tatr. Trasa przejazdu ma około 5,6 km długości, a różnica poziomów wynosi blisko 1716 m. Podróż odbywa się w dwóch etapach. Z Tatrzańskiej Łomnicy do Łomnickiego Stawu (Skalnaté pleso) kursuje nowoczesna kolej gondolowa. Następnie turyści przesiadają się do niewielkiego wagonika kursującego pomiędzy Łomnickim Stawem a szczytem Łomnicy.

Przejazd dostarcza wyjątkowych widoków na Dolinę Łomnicką, Kieżmarski Szczyt i najwyższe partie Tatr Wysokich. Ze względu na dużą popularność atrakcji liczba miejsc jest ograniczona, dlatego w okresie warto rezerwować bilety z wyprzedzeniem. Należy również pamiętać, iż kursowanie kolei uzależnione jest od warunków pogodowych i przy silnym wietrze lub burzach przejazdy mogą zostać wstrzymane.