Aż 61% mężczyzn po 55. roku życia deklaruje, iż nigdy nie było u urologa, a tylko 43% mężczyzn przynajmniej raz odwiedziło kardiologa – wynika z danych przytoczonych przez Narodowy Fundusz Zdrowia. Tymczasem regularna profilaktyka ma szczególne znaczenie w starszym wieku. W poradniku opublikowanym 3 listopada 2026 roku NFZ przypomina o bezpłatnych badaniach, z których mogą korzystać również seniorzy. Sprawdź, jakie możliwości oferuje publiczna opieka zdrowotna!
Dlaczego mężczyźni unikają lekarzy?
Wielu mężczyzn odkłada wizytę u specjalisty, szczególnie gdy nie odczuwa dolegliwości. Według danych przywołanych przez NFZ 36% badanych mężczyzn obawia się wykrycia poważnej choroby, a 33% odczuwa wstyd lub skrępowanie związane z badaniem.
Tymczasem nadciśnienie, cukrzyca czy niektóre choroby układu krążenia mogą przez długi czas rozwijać się bez wyraźnych objawów. Dlatego także po 60. roku życia warto regularnie kontrolować stan zdrowia.
Rak prostaty – wiek ma znaczenie
Rak prostaty jest najczęściej diagnozowanym nowotworem złośliwym u mężczyzn w Polsce. W 2023 roku rozpoznano go u blisko 24 tysięcy mężczyzn, a z powodu tej choroby umierało średnio 15 mężczyzn dziennie. Ryzyko zachorowania wzrasta z wiekiem. Szczególną czujność powinni zachować panowie, których ojciec lub brat chorowali na raka prostaty.
Warto pamiętać, iż powiększona prostata nie musi oznaczać nowotworu. Łagodny rozrost gruczołu krokowego jest częstym problemem u starszych mężczyzn. Dolegliwości związane z oddawaniem moczu, takie jak częste wizyty w toalecie, trudności z rozpoczęciem oddawania moczu czy osłabiony strumień, warto jednak skonsultować z lekarzem. Sam rodzaj objawów nie pozwala rozstrzygnąć, jaka jest ich przyczyna.
Jakie bezpłatne badania mogą wykonać seniorzy?
1. Bilans „Moje Zdrowie” – również po 70., 80. i 90. roku życia
To bezpłatny program NFZ dla osób ubezpieczonych od 20. roku życia, obejmujący ocenę stanu zdrowia, badania laboratoryjne i indywidualny plan zdrowotny. Osoby od 50. roku życia mogą korzystać z niego co 3 lata, zgodnie z zasadami programu. W podstawowym pakiecie znajdują się m.in. morfologia, badanie poziomu glukozy, kreatyniny, cholesterolu, TSH oraz badanie ogólne moczu.
Co ważne – program nie ma górnej granicy wieku! Mogą z niego korzystać również osoby po 75. czy 80. roku życia.
Dodatkowo u uczestników w wieku 60+ podczas wizyty podsumowującej oceniane są funkcje poznawcze, a w przypadku stwierdzenia odpowiedniego ryzyka może zostać wykonany test Mini-Cog, pomagający rozpoznać możliwe zaburzenia pamięci i myślenia.
2. Badanie PSA – kontrola zdrowia prostaty
Mężczyźni po 50. roku życia mogą wykonać oznaczenie PSA w ramach rozszerzonego pakietu programu „Moje Zdrowie”, zgodnie z obowiązującymi zasadami kwalifikacji.
Badanie pozwala oznaczyć stężenie swoistego antygenu sterczowego we krwi. Podwyższony wynik PSA nie oznacza automatycznie raka prostaty – może mieć również inne przyczyny i wymaga interpretacji lekarskiej.
Warto porozmawiać z lekarzem o korzyściach i ograniczeniach badania oraz potrzebie ewentualnej dalszej diagnostyki.
3. Kolonoskopia – profilaktyka raka jelita grubego
Z bezpłatnego programu badań przesiewowych mogą skorzystać osoby w wieku 50–65 lat, które nie mają objawów sugerujących raka jelita grubego i nie wykonywały kolonoskopii w ciągu ostatnich 10 lat. Program obejmuje również osoby w wieku 40–49 lat, jeżeli rak jelita grubego został rozpoznany u ich krewnego pierwszego stopnia.
Badanie w ramach programu nie wymaga skierowania. Pozwala wykrywać zmiany przednowotworowe i usuwać polipy.
A co z seniorami starszymi niż 65 lat? Nie są objęci tym programem przesiewowym, ale w przypadku wskazań medycznych mogą zostać skierowani na kolonoskopię finansowaną przez NFZ.
4. Niskodawkowa tomografia płuc – dla seniorów z grupy ryzyka
Od października 2026 roku wdrażany jest program bezpłatnej niskodawkowej tomografii komputerowej płuc.
Mogą z niego skorzystać m.in. osoby w wieku 55–74 lat, które mają historię palenia wynoszącą co najmniej 20 paczkolat, a jeżeli rzuciły palenie – zrobiły to nie dawniej niż 15 lat temu.
Paczkolata określają łączną ekspozycję na dym tytoniowy. Przykładowo 20 paczkolat oznacza palenie jednej paczki papierosów dziennie przez 20 lat.
Program obejmuje również osoby w wieku 50–54 lat spełniające dodatkowe kryteria ryzyka, takie jak określone narażenie zawodowe, przewlekła obturacyjna choroba płuc czy występowanie raka płuca u krewnych pierwszego stopnia.
Badanie jest bezpłatne i nie wymaga skierowania, ale konieczna jest kwalifikacja medyczna. Nie jest więc przeznaczone dla wszystkich seniorów w wymienionych przedziałach wiekowych.
5. Profilaktyka chorób układu krążenia – dla osób do 65. roku życia
Z programu ChUK mogą skorzystać osoby w wieku 35–65 lat, które spełniają określone kryteria zdrowotne. Program obejmuje m.in. pomiar ciśnienia tętniczego, ocenę masy ciała oraz badania poziomu cholesterolu i glukozy. Można z niego korzystać co 5 lat, o ile spełnione są warunki, w tym dotyczące wcześniejszego udziału w programach profilaktycznych.
Nie jest przeznaczony m.in. dla osób z rozpoznaną cukrzycą, przewlekłą chorobą nerek czy rodzinną hipercholesterolemią. Obowiązują także ograniczenia związane z wcześniejszym uczestnictwem w programie „Moje Zdrowie”.
Seniorzy powyżej 65. roku życia przez cały czas mogą korzystać z badań i opieki finansowanej przez NFZ, w tym z programu „Moje Zdrowie” oraz diagnostyki zlecanej przez lekarza.
Codzienne nawyki też mają znaczenie!
Regularne badania to nie wszystko. Równie ważne są codzienne wybory, które wpływają na zdrowie i sprawność w późniejszych latach życia. Według ogólnopolskiego badania WOBASZ3, przytoczonego przez NFZ, około 60% dorosłych Polaków ma nadmierną masę ciała, a nadciśnienie tętnicze występuje u 32,3% dorosłej populacji.
Eksperci przypominają o znaczeniu regularnej aktywności fizycznej, zbilansowanej diety, utrzymywania prawidłowej masy ciała, rezygnacji z palenia papierosów i unikania alkoholu.
Warto zacząć od prostych zmian – codziennych spacerów, większej ilości warzyw w diecie, ograniczenia wysoko przetworzonej żywności i regularnego kontrolowania ciśnienia. choćby niewielkie, ale konsekwentne działania mogą korzystnie wpływać na zdrowie i ograniczać ryzyko wielu chorób przewlekłych.
Jak zapisać się na bezpłatne badania?
Najprostszym rozwiązaniem jest kontakt ze swoją przychodnią podstawowej opieki zdrowotnej (POZ). Do programu „Moje Zdrowie” można przystąpić poprzez Internetowe Konto Pacjenta (IKP), aplikację mojeIKP lub bezpośrednio w przychodni, gdzie personel pomoże wypełnić ankietę.
Po jej wypełnieniu przychodnia powinna skontaktować się z pacjentem w ciągu 30 dni, aby przekazać dalsze informacje dotyczące badań. Następnie odbywa się wizyta podsumowująca, podczas której omawiane są wyniki i przygotowywany jest indywidualny plan zdrowotny.
Na kolonoskopię przesiewową oraz tomografię płuc w ramach odpowiednich programów można zgłosić się bez skierowania do placówek realizujących te świadczenia, pod warunkiem spełnienia kryteriów kwalifikacji. Osoby, które ze względu na wiek lub stan zdrowia nie kwalifikują się do konkretnego programu, powinny zapytać lekarza rodzinnego o inne dostępne możliwości diagnostyki.
Szczegółowe informacje znajdują się na stronie pacjent.gov.pl oraz pod bezpłatnym numerem Telefonicznej Informacji Pacjenta 800 190 590.
PAMIĘTAJ! Na dbanie o zdrowie nigdy nie jest za późno. Niezależnie od tego, czy masz 60, 70 czy 80 lat, warto regularnie kontrolować swój stan zdrowia. Korzystaj z bezpłatnych badań, rozmawiaj z lekarzem i zadbaj o sprawność oraz samodzielność na długie lata!
Przeczytaj także: UDAR – objawy, które łatwo przeoczyć
Zauważ, zanim zabraknie sąsiada – pomóżmy samotnym seniorom!
