Załóż czapkę, na dworze jest minus dziesięć. Przeziębisz się.
Anna wyciągnęła w stronę dziewczynki dzianą czapkę tę niebieską z pomponem, którą Zuzanna sama wybrała w sklepie miesiąc temu.
Nie jesteś moją mamą! Rozumiesz?
Krzyk rozdarł ciszę przedpokoju. Zuzanna rzuciła czapką o podłogę z taką złością, jakby była wężem.
Zuza, ja tylko
I nigdy nią nie będziesz! Słyszysz? Nigdy!
Drzwi wejściowe zatrzęsły się z hukiem. Szyby zadrżały, a przez mieszkanie przeszedł lodowaty powiew z klatki schodowej.
Anna została nieruchomo w przedpokoju. Czapka leżała jej pod nogami niezręczna, sprasowana, nikomu niepotrzebna. Łzy napłynęły jej do gardła gorące i wściekłe. Zagryzła wargę, odchyliła głowę, wpatrując się w sufit. Tylko nie płakać. Nie teraz
Sześć miesięcy temu wyobrażała sobie to zupełnie inaczej. Rodzinne kolacje. Szczere rozmowy. Może wyjazdy za miasto, do Kazimierza czy Zakopanego. Andrzej pięknie opowiadał o córce inteligentnej, utalentowanej, tylko zamkniętej w sobie po śmierci matki. Potrzebuje czasu mówił. Odmrozi się.
Czas mijał. Zuzanna nie topniała.
Od pierwszego dnia, kiedy Anna przekroczyła próg tego mieszkania już nie jako gość, ale żona, dziewczynka zbudowała mur nie do przejścia. Każda próba zbliżenia odbijała się od lodu. Propozycja pomocy z lekcjami poradzę sobie. Zaproszenie na spacer nie mam czasu. Komplement nowej fryzury chłodne spojrzenie i cisza.
Mam mamę powiedziała Zuzanna drugiego dnia ich wspólnego życia.
Siedziały przy śniadaniu, Andrzej spieszył się do pracy i popijał nerwowo kawę.
Miała i mieć będzie. Ty jesteś nikim.
Andrzej wtedy się zakrztusił. Burknął coś pojednawczego. Anna się uśmiechnęła jakby skurcz ścisnął jej usta i zamilkła.
Z każdym tygodniem było tylko gorzej.
Zuzanna już nie krzyczała przy ojcu. Działała subtelniej. Przechodziła obok Anny, jakby jej nie widziała. Odpowiadała przez zęby, jednym słowem. Wychodziła z pokoju, gdy tylko Anna wchodziła.
Tata był inny kiedyś rzuciła przy kolacji. Przed tobą był normalny. Rozmawialiśmy. A teraz
Nie dokończyła. Zapatrzyła się w talerz. ale Andrzej zbladł, a Annie odechciało się jeść.
Andrzej miotał się między nimi jak zagoniona zwierzyna. Wieczorami przychodził do sypialni Anny ich sypialni, choć Anna wciąż nie nazywała jej swoją i prosił o cierpliwość.
Ona to dziecko. Musi przeżyć żałobę. Daj jej czas.
Potem szedł do Zuzanny i prosił ją o odrobinę łagodności.
Anna jest w porządku. Stara się. Spróbuj ją zaakceptować.
Anna słyszała ich rozmowy przez ścianę. Głos Andrzeja brzmiał zmęczony, załamany. Odpowiedzi Zuzanny krótkie, lodowate, złośliwe.
Facek rwał się na strzępy. Pokazywała to bruzda na czole, głębsza z każdym tygodniem. Drżał, gdy Anna i Zuzanna zostały sam na sam w pokoju. Pod oczami miał sińce z niewyspania.
Ale nie potrafił wybrać strony. Albo nie chciał.
Anna podniosła czapkę z podłogi. Otrzepała ją machinalnie i odwiesiła na haczyk. Przeszła do salonu i zamarła, jak zawsze w tym miejscu
Zdjęcia. Dziesiątki zdjęć w ramkach: na półkach, na ścianach, na parapecie. Jasnowłosa kobieta z łagodnym uśmiechem. Ta sama kobieta z małą Zuzanną na rękach. Z Andrzejem młodym, szczęśliwym, zupełnie innym niż teraz. Fotografie ślubne, z wakacji, ze świąt.
Agnieszka. Pierwsza żona. Zmarła żona
Jej rzeczy wciąż leżały w szafkach. Sukienki, swetry, szale poukładane, przewiewane lawendą. Jej kosmetyki stały na osobnej półeczce w łazience. Jej różowe, puszyste kapcie czekały przy wejściu.
Jakby wyszła tylko po chleb i zaraz miała wrócić.
Mama robiła to lepiej rzucała Zuzanna przy obiedzie.
Mama nigdy by tak nie zrobiła.
Mamie to by się nie spodobało.
Każde porównanie cios poniżej pasa. Anna uśmiechała się, kiwała głową i połykała łzy razem z zupą. A nocami leżała bezsennie, myśląc: jak można konkurować z duchem? Z wyidealizowanym wspomnieniem kobiety, która z każdym rokiem staje się coraz lepsza?
Andrzej przez cały czas kochał Agnieszkę. Anna to wiedziała od dawna. Spoglądał na zdjęcia z takim smutkiem, aż serce się ściskało. Słuchał opowieści Zuzanny o matce i jego twarz stawała się obca, zamknięta.
Kim Anna była dla niego? Próbą pójścia dalej? Lekarstwem na samotność? Czy po prostu kobietą, która była pod ręką w odpowiedniej chwili?
Wieczorami, gdy Andrzej zasypiał, Anna leżała obok i patrzyła w sufit. Obcy sufit obcego domu, w którym nie była u siebie. Wiedziała jasno i okrutnie iż małżeństwo się rozpada. Że Andrzej ożenił się z nią, nie rozstając się z przeszłością. Że Zuzanna nigdy jej nie zaakceptuje.
I iż sama popełniła największy błąd swojego życia.
Ta myśl skrystalizowała się około trzeciej nad ranem, kiedy znów nie spała, słuchając spokojnego oddechu Andrzeja. On spał. On zawsze zasypiał od razu obracał się do ściany i po pięciu minutach już go nie było. Ona zostawała z sufitem, cieniami latarni, z fotografią Agnieszki na komodzie, której Andrzej nigdy nie usunął.
Dość.
Decyzja pojawiła się nagle i dziwnie spokojnie. Po prostu jasne, chłodne zrozumienie: tej walki nie wygra. Nie pokona się wspomnienia. Nie zajmie się miejsca kobiety, która dla tej rodziny już zawsze będzie świętą.
Anna usiadła na łóżku. Andrzej się nie poruszył.
Trzy dni później złożyła wniosek. Sama, bez adwokata, bez ostrzeżenia. Po prostu poszła do urzędu stanu cywilnego z dowodem i aktem małżeństwa, wypełniła formularz, podpisała się. Urzędniczka spojrzała na nią z rutynową litością takich kobiet widuje pewnie mnóstwo.
Anka
Andrzej znalazł dokumenty wieczorem. Zamarł w kuchni z kartką w dłoni, blady, zbity z tropu.
Co to ma znaczyć?
Wszystko jest napisane. Anna myła naczynia. Złożyłam pozew o rozwód.
Dlaczego? Jak? choćby o tym nie rozmawialiśmy
O czym tu gadać, Andrzej?
Zakreciła wodę. Starannie wytarła ręce w ścierkę. Odwróciła się do męża.
Mam dosyć życia w muzeum. Mam dość bycia drugą. Mam dość patrzenia, jak patrzysz na jej zdjęcia. Mam dość słuchania od Zuzanny, iż jestem nikim.
Zuza to dziecko, ona nie rozumie
Bardzo dobrze rozumie. Ty też. Tylko boisz się przyznać.
Andrzej podszedł do niej. Ujął lekko za ramiona, jakby trzymał delikatną porcelanę.
Anka, porozmawiajmy. Wszystko naprawię. Pogadam z Zuzą, zdejmę zdjęcia, zaczniemy od nowa
Kochasz ją.
Nie pytanie, tylko stwierdzenie. Anna spojrzała mu w oczy i zobaczyła odpowiedź zanim zdążył coś powiedzieć.
przez cały czas kochasz Agnieszkę. Kim ja dla ciebie jestem? Zastępstwem? Towarzyszką? Kimś kto gotuje ci obiad i pierze koszule?
To nieprawda
To powiedz, iż już jej nie kochasz. Powiedz, iż zapomniałeś. No?
Cisza.
Andrzej rozluźnił dłonie. Cofnął się krok. Twarz szara, zmęczona w tej minucie postarzała się o dziesięć lat.
Anna kiwnęła głową. Niczego innego się nie spodziewała.
Zuzanna siedziała w swoim pokoju. Drzwi uchylone przypadkiem czy celowo, trudno powiedzieć. Kiedy Anna przechodziła obok, dziewczynka podniosła wzrok znad telefonu. Uśmiechnęła się. Ledwie zauważalnie, tylko kącikiem ust. Triumfalnie.
Wygrała.
Następne godziny zamieniły się w mechaniczny rytuał. Szafa. Wieszaki. Walizka. Sukienka, którą Andrzej dał na rocznicę trzy miesiące temu, wieczność temu. Perfumy, które wybierał pół godziny w drogerii, testując próbki. Książka, którą planowali czytać razem, ale nigdy nie skończyli.
Anna składała rzeczy starannie, wygładzając każdą fałdkę. Nie myśleć. Nie wspominać. Po prostu pakować.
Wieczór dłużył się w nieskończoność. Anna siedziała na łóżku obok gotowych walizek. Dwie walizki tyle zostało z jej próby zbudowania rodziny.
Anna wyjechała o dwudziestej.
Zamówiła taksówkę wcześniej, sama znosiła walizki winda działała cicho, ani jedna klatka nie zaskrzypiała. Klucze zostawiła na komodzie w przedpokoju.
Kierowca pomógł załadować rzeczy, samochód ruszył. Anna nie obejrzała się.
Wieczorna Warszawa była pusta i obca. Latarnie już świeciły, nieliczni przechodnie spieszyli do metra. Gdzieś za plecami został dom pełen wspomnień i zdjęć. Zostali tam Andrzej z nieskończoną miłością i Zuzanna, z żarliwą wiernością matce.
Anna patrzyła przez szybę i oddychała. Pierwszy raz od pół roku swobodnie.
Samotność przerażała. Ale życie w cieniu ducha bała się bardziej.
Zaczynała od nowa. Z czystą kartką. Bez męża, bez rodziny, bez złudzeń.
Ale przynajmniej bez wiecznego porównywania do idealnej kobiety, której już nie było.
