Poród ma wyglądać inaczej. Co zmieniają nowe standardy opieki okołoporodowej?

7 maja 2026 r. weszły w życie znowelizowane standardy opieki okołoporodowej. Zmiany dotyczą m.in. praw rodzących, organizacji porodu, wsparcia położnych, edukacji przedporodowej oraz opieki nad kobietami po stracie ciąży lub w innych szczególnie trudnych sytuacjach. Organizacje społeczne oceniają nowe przepisy jako krok w dobrą stronę, choć podkreślają, iż przez cały czas brakuje jednego z kluczowych rozwiązań — gwarancji powszechnego dostępu do znieczulenia zewnątrzoponowego.

Rodząca ma być traktowana podmiotowo

Jak podkreśla Joanna Pietrusiewicz z Fundacji Rodzić po Ludzku, nowe przepisy były długo wyczekiwane i mają odpowiadać na realne doświadczenia kobiet korzystających z opieki okołoporodowej. Jej zdaniem nowelizacja pokazuje, iż standardy nie są jedynie formalnym dokumentem, ale mogą zmieniać codzienną praktykę na oddziałach porodowych.

Jednym z najważniejszych elementów nowych regulacji jest wyraźne podkreślenie, iż kobieta podczas porodu ma być traktowana z szacunkiem oraz mieć realny wpływ na decyzje dotyczące przebiegu porodu. Personel medyczny powinien przedstawiać się pacjentce, informować ją o kolejnych etapach porodu i tłumaczyć podejmowane działania.

Choć mogłoby się wydawać, iż takie zasady są oczywiste, organizacje wspierające rodzące od lat zwracają uwagę, iż w praktyce wiele kobiet przez cały czas doświadcza braku komunikacji, poczucia zagubienia czy ignorowania ich potrzeb.

Nadal bez pełnego dostępu do znieczulenia

Mimo pozytywnej oceny zmian Fundacja Rodzić po Ludzku zwraca uwagę na istotny brak w nowych przepisach. Chodzi o brak gwarancji, iż każda rodząca będzie mogła skorzystać ze znieczulenia zewnątrzoponowego.

Zdaniem organizacji dostęp do tej procedury wciąż zależy od miejsca zamieszkania, organizacji pracy szpitala czy decyzji kierownictwa placówki. Tymczasem znieczulenie funkcjonuje w medycynie od wielu lat i — według ekspertów — nie powinno być traktowane jako przywilej dostępny tylko w wybranych szpitalach.

Jednocześnie fundacja przyznaje, iż natychmiastowe wprowadzenie obowiązku zapewnienia znieczulenia we wszystkich porodówkach mogłoby wywołać problemy kadrowe i organizacyjne. Nie zmienia to jednak faktu, iż system powinien dążyć do tego, by rodzące miały równy dostęp do łagodzenia bólu porodowego.

Nowe przepisy zobowiązują szpitale do zapewnienia przynajmniej jednej farmakologicznej metody zmniejszania bólu podczas porodu. Placówki będą też musiały publikować na swoich stronach internetowych informacje o dostępnych metodach.

Położne z większym zakresem kompetencji

Zmiany wzmacniają również rolę położnych w prowadzeniu ciąży i opiece nad pacjentkami. jeżeli ciąża przebiega prawidłowo i nie występują czynniki ryzyka, położna będzie mogła prowadzić kobietę przez cały okres ciąży.

Rozszerzona została także edukacja przedporodowa. Kobieta już na początku ciąży będzie mogła zgłosić się do położnej w podstawowej opiece zdrowotnej i uzyskać wsparcie oraz informacje dotyczące ciąży, porodu i połogu.

Nowe standardy zakładają również, iż plan opieki nad ciężarną i plan porodu powinny powstawać wspólnie z pacjentką, a nie być jedynie odgórnie narzuconym dokumentem.

Więcej wsparcia po porodzie i w połogu

Nowelizacja obejmuje także opiekę po porodzie. Kobiety mają otrzymywać większe wsparcie w zakresie karmienia piersią, laktacji oraz zdrowia psychicznego.

Położna ma monitorować nie tylko stan fizyczny pacjentki i noworodka, ale również zwracać uwagę na samopoczucie psychiczne kobiety. W przypadku pojawienia się objawów depresji poporodowej lub innych trudności emocjonalnych pacjentka powinna zostać skierowana po odpowiednią pomoc psychologiczną.

Wsparcie ma obejmować zarówno pobyt w szpitalu, jak i okres po powrocie do domu.

Większa ochrona kobiet po stracie ciąży

Szczególne miejsce w nowych przepisach poświęcono kobietom, które doświadczyły poronienia, urodzenia martwego dziecka albo otrzymały trudną diagnozę dotyczącą zdrowia dziecka.

Szpitale mają obowiązek zapewnić takim pacjentkom większą prywatność i ochronę emocjonalną. Kobiety znajdujące się w szczególnie trudnej sytuacji powinny być umieszczane z dala od pacjentek oczekujących narodzin zdrowego dziecka lub przebywających z noworodkami. Standardy wskazują również, iż powinny mieć możliwość pobytu w sali jednoosobowej.

Dwie godziny nieprzerwanego kontaktu z dzieckiem

Nowe przepisy doprecyzowują także zasady kontaktu „skóra do skóry” po porodzie. Matka i dziecko mają mieć zagwarantowane dwie godziny nieprzerwanego kontaktu bezpośrednio po narodzinach.

Dopiero po tym czasie powinny odbywać się rutynowe czynności, takie jak ważenie czy mierzenie noworodka. Zmiana ma przeciwdziałać sytuacjom, w których personel przerywał pierwszy kontakt matki z dzieckiem z powodu procedur medycznych wykonywanych bezpośrednio po porodzie.

Zmiany obejmują także badania i bezpieczeństwo

Nowelizacja wprowadza również szereg bardziej szczegółowych zasad dotyczących opieki medycznej podczas ciąży i porodu.

Rozszerzony został zakres badań wykonywanych w ciąży, m.in. o dodatkowe testy w kierunku HBV. Pojawiło się także zalecenie wykonywania USG piersi u kobiet, szczególnie po 35. roku życia, w ramach profilaktyki raka piersi.

Nowe przepisy podkreślają również, iż podczas fizjologicznego porodu należy ograniczać ciągłe monitorowanie KTG, jeżeli nie ma medycznych wskazań do jego stosowania.

Uregulowano także kwestie dotyczące karmienia noworodka oraz żywienia kobiety podczas porodu. Rodzące nie będą już potrzebowały zgody personelu na spożywanie lekkostrawnych płynnych posiłków.

Standardy przypominają również o obowiązku reagowania w przypadku podejrzenia przemocy domowej, w tym o konieczności wszczęcia procedury „Niebieskiej Karty”.

Nowe przepisy¹ weszły w życie po sześciu miesiącach od ich ogłoszenia.

1. Nowe standardy opieki okołoporodowej – większe wsparcie i podmiotowość kobiety w ciąży, www.gov.pl ︎