Prezent na później Autobus szarpnął, a pani Anna złapała się poręczy obiema rękami, czując pod palc…

Późny prezent

Autobus szarpnął gwałtownie i Anna Kwiatkowska mocniej zacisnęła dłonie na żółtym poręczu, czując pod palcami lekko starty plastik. Siatka z zakupami uderzyła o jej kolana, a jabłka głucho się w niej przetoczyły. Stała już przy wyjściu, odliczając przystanki do swojego bloku.

W uchu cicho szumiały słuchawki, ale wnuczka prosiła, by nie wyłączać telefonu: „Babciu, jakby co, zadzwonię”. Telefon spoczywał w zewnętrznej kieszeni torebki, ciężki i nieprzyjemny niczym kamień. Anna i tak kontrolnie sprawdziła, czy zamek jest zasunięty.

Znała na pamięć scenariusz powrotu: wejdzie do mieszkania, odstawi siatkę na taboret w przedpokoju, zmieni buty, zdejmie płaszcz i starannie złoży szalik. Rozłoży zakupy w kuchni, postawi garnek z wodą na zupę. Wieczorem syn wpadnie po pojemniki ma zmianę w pracy, nie ma kiedy gotować.

Autobus zahamował, drzwi szeroko się otworzyły. Anna uważnie zeszła po schodkach, trzymając się barierki, i ruszyła w stronę swojego bloku. Na podwórku dzieci biegały za piłką, jedna dziewczynka na hulajnodze prawie na nią wpadła, ale w ostatniej chwili skręciła. Spod klatki czuć było kocią karmą i papierosowym dymem.

W przedpokoju Anna ostrożnie postawiła siatkę, zdjęła buty i wsunęła je noskami do ściany. Płaszcz zawiesiła na haczyku, szalik złożyła na półce. W kuchni rozłożyła zakupy: marchewka do pozostałych warzyw, kurczak do lodówki, chleb do chlebaka. Wyciągnęła garnek, nalała wody, tyle ile przykrywało jej dłoń położoną na dnie.

Telefon na stole zawibrował. Anna przetarła ręce o ścierkę i przyciągnęła go do siebie.

Tak, Tomek? odezwała się, pochylając się do słuchawki, jakby wtedy lepiej go usłyszała.

Cześć, mamo! Jak tam? głos syna był zabiegany, w tle ktoś coś wołał.

W porządku. Zupę gotuję. Przychodzisz dzisiaj?

Tak, będę za jakieś dwie godziny. Słuchaj, mamo, mamy z przedszkolem znowu zbiórkę na remont sali. Mogłabyś zawahał się jak ostatnio.

Anna już sięgała po szufladę z dokumentami, gdzie leżał jej zeszyt z wydatkami.

Ile trzeba? zapytała.

jeżeli możesz, to tysiąc złotych. Wszyscy się dorzucają, wiesz jak jest westchnął. Teraz wszystkim ciężko.

Rozumiem, powiedziała krótko. Dobrze, dam ci.

Dzięki, mamo. Złota jesteś. Przyjdę wieczorem, odbiorę. I zjem twoją zupę!

Kiedy skończyli rozmawiać, woda w garnku już się gotowała. Anna wrzuciła kurczaka, posoliła, dodała liść laurowy. Usiadła przy stole i otworzyła zeszyt. W rubryce emerytura była wpisana sumka, dalej opłaty, leki, wnuki, nieprzewidziane.

Dopisała przedszkole i kwotę, na moment zatrzymując się przy długopisie. Liczby na stronie lekko się przesunęły zostało może i mniej, niżby chciała, ale jeszcze nie tragedia. „Żyjemy dalej”, pomyślała i zamknęła zeszyt.

Na lodówce wisiał magnes z malutkim kalendarzem. Pod datami była reklama: Dom Kultury Karnety na sezon. Muzyka klasyczna, jazz, teatr. Zniżki dla seniorów. Magnes dała jej sąsiadka, Halina, przynosząc sernik na imieniny.

Anna już kilka razy łapała się na tym, iż czyta tę naklejkę w zamyśleniu, czekając aż zagotuje się woda na herbatę. Dziś jej wzrok znów powędrował do słowa karnety. Przypomniała sobie, jak przed laty, jeszcze przed ślubem, z przyjaciółką chodziły do filharmonii. Bilety kosztowały grosze, ale trzeba było stać w długiej kolejce. Marzły na wietrze, tupały, śmiały się. Wtedy jeszcze nosiła długie włosy i upinała je w kok, wkładała najlepszą sukienkę i jedyne buty na obcasie.

Teraz zobaczyła w myślach salę, której nie widziała od lat. Wnuki wciągały ją na przedstawienia, przedszkolne bale, ale to coś innego. Tam hałas, papierowe czapki, klaszczące dziecięce dłonie. Tu byłby spokój choćby nie wiedziała, jakie koncerty teraz się odbywają i kto tam chodzi.

Zdjęła magnes, spojrzała na odwrocie drukowany numer telefonu i adres strony. Strona kilka jej mówiła, ale telefon Odłożyła magnes, ale myśl już nie chciała odejść.

„Głupstwa,” zganiła się w myślach. „Lepiej oszczędzić na kurtkę dla wnuczki, drożyzna jak nigdy”.

Podkręciła ogień pod garnkiem, wróciła do stołu, ale zeszytu już nie otworzyła. Zamiast tego sięgnęła do szuflady po stary kopertę, którą nazywała „na czarną godzinę”. Leżały tam banknoty odkładane przez ostatnie miesiące nie za wiele, ale gdyby się bardzo sprężyć, wystarczyłoby i na naprawę pralki, i na badania, gdyby trzeba było.

Palce przesuwały po banknotach, liczyła powoli, a w głowie monotonna reklama z magnesu.

Wieczorem przyszedł syn. Zostawił kurtkę na oparciu krzesła, wyjął z torby plastikowe pojemniki.

O, barszcz! ucieszył się. Mama, jak zawsze niezawodna. Jadłaś?

Jadłam. Nakładaj sobie. Pieniądze przygotowałam, powiedziała, sięgając po kopertę i odliczając tysiąc złotych.

Mama, Ty powinnaś to wszystko notować, bo jak zabraknie, to co wtedy?

Notuję, odparła Anna. U mnie każdy grosz spisany.

Ty nam jak księgowa. A w sobotę możesz do nas wpaść? Z Anką musimy do Ikei, a dzieci nie ma z kim zostawić.

Mogę, kiwnęła głową. Żadnych innych planów.

Opowiedział trochę o pracy, o nowym kierowniku, nowych przepisach. Potem, zakładając buty w przedpokoju, rzucił:

Mamo, Ty cokolwiek sobie jeszcze kupujesz, czy tylko wszystko dla nas i wnuków?

Mam wszystko, uśmiechnęła się. Nic mi nie trzeba.

Machnął ręką i wyszedł: Jak chcesz. Odezwę się w tygodniu.

Gdy drzwi się zamknęły, w mieszkaniu znów zrobiło się cicho. Anna posprzątała, umyła naczynia i rzuciła okiem na magnes. Przypomniała sobie pytanie syna: „A Ty kupujesz coś dla siebie?”.

Rankiem długo leżała nieruchomo, patrząc w sufit. Wnuki w przedszkolu i szkole, syn w pracy. Dzień wolny pozornie, bo obowiązków jak zawsze: kwiatki podlać, podłogę odkurzyć, przenieść stos gazet do piwnicy.

Zrobiła kilka ćwiczeń, jak zalecił lekarz: rozciągnęła ramiona, skręciła szyję. Zagotowała wodę i znów zdjęła magnes z lodówki.

Dom Kultury karnety mruknęła do siebie.

Chwyciła telefon i wykręciła numer z odwrocia magnesu. Serce zabiło szybciej. Po kilku sygnałach odezwał się kobiecy głos:

Dom Kultury, kasa, słucham.

Dzień dobry, odezwała się Anna, czując suchość w ustach. Chodzi mi o karnety.

Na jaki cykl jest pani zainteresowana?

Sama nie wiem Jakie macie?

Kobieta wymieniła: orkiestra symfoniczna, muzyka kameralna, wieczory romansu, programy dla dzieci.

Seniorzy mają u nas zniżki, dodała. Karnet to cztery koncerty.

A pojedynczo? zapytała Anna.

Można, ale drożej. Karnet bardziej się opłaca.

Anna wyobraziła sobie swoje liczby w zeszycie i kopertę z pieniędzmi. Zapytała o cenę, a suma zabrzmiała ciężko. Mogłaby, tak, ale na niespodziewane wydatki praktycznie nic nie zostanie.

No to niech się pani zastanowi, karnety gwałtownie znikają dodała kasjerka.

Anna podziękowała i odłożyła słuchawkę.

Czajnik już gwizdał. Zalała herbatę, usiadła i otworzyła zeszyt. Na nowej stronie napisała: Karnet, obok kwotę. Zastanowiła się i dodała: cztery koncerty.

Ile to miesięcznie, jak rozłożyć? obliczyła w myślach. Nie tak strasznie. Zrezygnować z kilku słodkości, przełożyć wizytę u fryzjera. Da się przeżyć.

Z tyłu głowy pojawiły się twarze wnuków młodszy marzył o nowym klocku, starsza o butach do tańca. Syn z synową ciągle martwią się ratą kredytu. A jej własne pragnienie wydawało się nieco nie na miejscu jakby planowała coś wstydliwego.

Zamknęła zeszyt bez postanowienia. Umyła podłogę, przejrzała pranie, rozwiesiła na kaloryferze. Myśl o koncercie nie odeszła.

Po południu zadzwonił domofon. To była sąsiadka Halina z słoikiem ogórków.

Bierz, nie mam gdzie trzymać, przeszła do kuchni. Jak się trzymasz?

Żyję, zażartowała Anna. Tak się zastanawiam

Zamilkła, niezręcznie było wyznać na głos.

Nad czym?

Nad koncertem Sprzedają karnety. Dawniej chodziłam do filharmonii. A teraz może znów powinnam? Ale drogo.

Halina wzruszyła ramionami.

To pytanie do Ciebie, nie do mnie! Chcesz, to idź!

Pieniądze zaczęła Anna.

Ciągle te pieniądze! przerwała sąsiadka. Przecież przez całe życie wszystkim pomagasz syn znowu dostał? Dostał. Wnukom prezenty? Robisz. A dla siebie co? W jednym i tym samym płaszczu chodzisz, stary szal nosisz. Nie możesz raz wydać czegoś na muzykę?

To nie pierwszy raz, mruknęła Anna. Chodziłam dawniej.

Dawniej! Jak lody kosztowały 20 groszy! Teraz masz swoje pieniądze. I tak nie prosisz nikogo na to. Nikomu nie musisz się tłumaczyć.

I tak by uznali to za fanaberię, powiedziała cicho Anna. Lepiej dać wnukom.

Nic im nie mów, wzruszyła ramionami Halina. Powiesz, iż byłaś w przychodni. A choćby nie musisz kłamać jesteś dorosła!

Te słowa dotknęły Annę jesteś dorosła. Poczuła w piersi jednocześnie lekki wstyd i urazę.

Do lekarza i tak chodzę, uśmiechnęła się słabo. Ale trochę mi strach. A jeżeli nie dojdę, a jeżeli schody, a serce

Jest winda, ucięła Halina. Siedzieć będziesz, nie biegać! Ja w zeszłym miesiącu byłam w teatrze. Nogi rozbolały, ale wspomnień na kilka miesięcy.

Pogawędziły jeszcze o cenach, lekach. Gdy Halina wyszła, Anna raz jeszcze zadzwoniła do kasy Domu Kultury. Zanim zrezygnowała, powiedziała wyraźnie:

Chciałabym karnet na wieczory romansów.

Wyjaśniono jej, iż trzeba przyjść z dowodem, podała dane, zapisała adres i godziny na karteczce. Przypięła ją magnesem. Serce waliło jak po szybkim spacerze.

Wieczorem zadzwoniła synowa.

Pani Anno, w sobotę na pewno pani może? Bo chcemy do galerii, jest promocja na sprzęt.

Będę, potwierdziła Anna.

Jesteśmy bardzo wdzięczni. Może coś pani przywieźć herbatę albo ręczniki?

Nie trzeba, odparła. Mam wszystko, dziękuję.

Po rozmowie Anna podeszła do lodówki, zerknęła na kartkę z adresem. Kasa czynna do szóstej. Musi wyjść wcześniej, żeby się nie śpieszyć.

W nocy śniła jej się sala koncertowa: rzędy miękkich foteli, światła, ludzie w eleganckich ubraniach. Siedziała w środku, ściskała program i bała się ruszyć, by nie przeszkadzać innym.

Rano obudziła się z ciężarem w piersi. Po co mi to było? Tyle zachodu, pomyślała.

Ale kartka z adresem z lodówki nie zniknęła. Po śniadaniu wyjęła z szafy najlepszy płaszcz, strzepnęła, sprawdziła guziki. Włożyła ciepły szalik i wygodne buty. Do torebki paszport, portfel, okulary, leki na nadciśnienie, małą butelkę z wodą.

Przed wyjściem usiadła na stołku w przedpokoju i przez chwilę nasłuchiwała własnych myśli. Głowa była w porządku, nogi nie drżały. Dojdę, powiedziała sobie i zamknęła drzwi.

Na przystanek było niedaleko, szła wolnym krokiem, licząc oddechy. Autobus gwałtownie podjechał. W środku tłok, ale młody chłopak ustąpił jej miejsca. Usiadła przy oknie, ściskając torebkę na kolanach.

Dom Kultury znajdował się dwie przecznice od centrum. Wysoki budynek z kolumnami, na fasadzie plakaty. Przed wejściem dwie kobiety żywo rozmawiały. W środku pachniało kurzem, starym drewnem i czymś słodkim z bufetu.

Kasa po prawej, za szybą miła pani. Anna podała dowód, tylko skinęła głową na propozycję dobrego miejsca.

Ręka drżała, gdy płaciła za karnet, odliczając banknoty. Przez chwilę chciała się wycofać, powiedzieć, iż przyjdzie innym razem. Ale ludzie w kolejce już się kręcili, ktoś odchrząknął, więc położyła pieniądze na ladzie.

Proszę, karnet, podała kasjerka grubszą kartę z datami. Pierwszy koncert za dwa tygodnie. Proszę przyjść wcześniej i spokojnie znaleźć miejsce.

Karnet był naprawdę ładny: na okładce zdjęcie sceny, wewnątrz staranny wykaz programów. Anna włożyła go ostrożnie do torebki, między dowód i zeszyt z przepisami, który zawsze miała przy sobie.

Wychodząc, poczuła lekką słabość w nogach. Przysiadła na ławce, napiła się wody. Obok dwóch nastolatków żywo dyskutowało o muzyce, której ona zupełnie nie rozumiała. Słuchała ich jak obcego języka.

No i kupione, westchnęła w myślach. Teraz już nie ma odwrotu.

Dwa tygodnie minęły na zwykłych obowiązkach. Wnuki chorowały, gotowała im kompoty, mierzyła temperaturę. Syn przychodził po obiady. Kilka razy prawie powiedziała mu o karnetach, ale w ostatniej chwili zmieniała zdanie.

W dzień koncertu obudziła się wcześnie, trochę jak przed egzaminem. Przygotowała wcześnie kolację, żeby wszystko było gotowe. Zadzwoniła do syna.

Wieczorem mnie nie będzie, zapowiedziała. Jakby coś, dzwoń z wyprzedzeniem.

Dokąd się wybierasz? zdziwił się.

Wahała się, nie chciała kłamać, ale wyznać też się bała.

Do Domu Kultury. Na koncert.

W słuchawce zapadło milczenie.

Jaki koncert? Mamo, ale po co? Tam same młode, tłok, szum.

To nie dyskoteka odpowiedziała spokojnie. Wieczór romansów.

Kto cię zaprosił?

Nikt, odpowiedziała. Sama kupiłam karnet.

Cisza po drugiej stronie.

Mamo odezwał się wreszcie. Serio? Przecież teraz każdy grosz na wagę złota. Mogłabyś te pieniądze sama wiesz.

Wiem. Ale to moje pieniądze powiedziała mocniej niż planowała.

No dobrze, nie będę się kłócił. Ale nie miej potem pretensji, gdy czegoś zabraknie. I nie przemarznij tam czasem! I w tym wieku

Można w tym wieku posiedzieć na koncercie. To nie wspinaczka.

No, jak wolisz. Zadzwonisz, jak wrócisz?

Zadzwonię.

Po tym rozmowa długo patrzyła na karnet. Dłonie jej drżały, ale nie z lęku. Wiedziała, iż zrobiła coś dla siebie, choć może to błahostka.

Wieczorem ubrała najlepszą sukienkę, ciemnogranatową, z kołnierzykiem, założyła grube rajstopy i wygodne buty. Szczotkowała włosy długo, wygładzając niesforne kosmyki.

Na dworze robiło się już ciemno. Na przystanku tłoczyli się ludzie, witryny sklepowe odbijały światła. Anna trzymała torebkę blisko siebie.

W autobusie było ciasno, ktoś niechcący nadepnął jej na nogę i przeprosił. Gdy ogłoszono jej przystanek, przeciskała się do wyjścia.

Pod Domem Kultury zbierali się ludzie w różnym wieku starsze małżeństwa, samotne kobiety, kilku młodych w dżinsach. Anna poczuła ulgę nie była najstarsza.

W szatni powiesiła płaszcz, dostała numerek i chwilę stała z boku, nie wiedząc, co dalej. W końcu wypatrzyła strzałkę Sala i ruszyła korytarzem.

W środku półmrok i dyskretny szum rozmów. Pracownica sprawdziła bilet:

Rząd szósty, miejsce dziewiąte. Proszę tamtędy.

Przeciskając się, Anna cicho przepraszała, aż w końcu usiadła na swoim miejscu, sumka na kolanach, serce biło już nie nerwowo, a z cichą radością.

Ludzie rozmawiali, przewracali programy. Ona też otworzyła swoją tytuły kilka jej mówiły, ale wypatrzyła gdzieś na dole nazwisko kompozytora, którego dawno temu słuchała w radiu.

Światła przygasły. Na scenie pojawiła się prowadząca, powiedziała kilka słów. Anna słuchała, choć czuła, iż najważniejsze jest to, iż tutaj siedzi nie w domu przy kuchni, ale tu, wśród ludzi.

Pierwsze dźwięki muzyki przeszył ją dreszcz. Głos śpiewaczki był głęboki, trochę chropowaty. Tematy o miłości i tęsknocie nagle stały się jej własne. Przypomniała sobie siebie w innym mieście i wieku, obok człowieka, którego już nie było.

Łzy zakręciły się w oczach, ale ich nie uroniła. Siedziała tylko, ściskając torebkę, słuchając jak muzyka wypełnia salę, a jej własne życie przestaje być wyłącznie pasmem oszczędzania i obowiązku.

Po przerwie nogi lekko bolały, wyszła do foyer. Ludzie czytali programy, pili herbatę z plastikowych kubków, jedli ciastka. Anna kupiła sobie malutką czekoladkę zwykle uznałaby to za fanaberię.

Dobre, powiedziała, odłamując kawałek.

Obok stała kobieta w jasnym kostiumie, w podobnym wieku.

Fajny koncert, prawda? zagadnęła.

Tak, nie byłam od lat, odpowiedziała Anna.

Ja tak samo. Wiecznie wnuki, działka, a tu człowiek myśli: jak nie teraz, to kiedy?

Wymieniły parę uśmiechów i wróciły na salę.

Druga część minęła szybko. Anna przestała myśleć o cenie każdego utworu, po prostu słuchała. Na końcu długie oklaski, też klaskała aż rozbolały ją dłonie.

Na zewnątrz świeże, chłodne powietrze. Do przystanku szła z lekkim uczuciem zmęczenia, ale także delikatnym ciepłem w środku. Nie była to euforia, ale cicha satysfakcja, iż zrobiła coś ważnego dla siebie, choć nikt inny mogło tego nie zauważyć.

W domu od razu zadzwoniła do syna.

Już jestem, wszystko w porządku.

I jak tam? Nie przemarzłaś?

Nie. Było dobrze.

Najważniejsze, iż zadowolona. Ale nie szalej, jeszcze musimy zbierać na remont.

Pamiętam, powiedziała krótko. Ale mam jeszcze trzy koncerty. Karnet już kupiony.

Trzy? Jak już jest, to korzystaj. Ale ostrożnie.

Zawiesiła płaszcz, odstawiła torebkę. Zaparzyła herbatę i usiadła przy stole. Przed nią leżał lekko zagięty karnet. Przesunęła po nim palcem, potem wpisała w kalendarz na ścianie daty koncertów, każdą otaczając kółeczkiem.

Kiedy syn znów poprosił o dołożenie się do zbiórki w szkole, Anna długo patrzyła w zeszyt. W końcu powiedziała:

Dam tylko połowę. Reszta jest dla mnie.

Na co?

Zajrzała mu w oczy, zmęczone i z podkrążonymi powiekami.

Mam swoje potrzeby.

Chciał zaprotestować, ale tylko machnął ręką: Dobrze, jak chcesz.

Tego wieczoru, kiedy została sama, wyciągnęła ze starego pudełka zdjęcia. Na jednym młoda ona w jasnej sukience, na tle filharmonii. W dłoni program, na twarzy lekki uśmiech.

Długo patrzyła na siebie z przeszłości, próbując połączyć tamto spojrzenie z dzisiejszym w lustrze. Potem schowała zdjęcia.

Obok magnesu na lodówce przypięła jeszcze jedną kartkę: „Następny koncert 15-ego”. I drobnym pismem: „Wyjść z domu wcześniej”.

Świat się nie przewrócił. Rano dalej gotowała zupę, prała, chodziła do przychodni, doglądała wnuków. Syn znów prosił o wsparcie, pomagała na ile mogła. Ale gdzieś głęboko wiedziała, iż ma też czas tylko dla siebie i swoje drobne plany, których nie musi nikomu tłumaczyć.

Czasem, przechodząc obok lodówki, dotykała odruchowo kartki z datą. I wtedy wracało, ciche i uparte przekonanie: ciągle jestem, wciąż mam prawo mieć swoje pragnienia.

Pewnego wieczoru, przewracając Gazetę Seniora, trafiła na ogłoszenie o bezpłatnych lekcjach angielskiego w miejskiej bibliotece. Trzeba się tylko zapisać.

Wycięła ogłoszenie i wsunęła je do zeszytu obok karnetu. Zaparzyła herbatę i zastanawiała się, czy to nie już zbyt odważne.

Najpierw dokończę swoje wieczory romansów, postanowiła. Potem się zobaczy.

Myśl, iż jeszcze może czegoś się uczyć, nagle nie była aż tak nieprawdopodobna. Wieczorem, wygładzając zasłonę, podeszła do okna. Na podwórku pod latarnią chłopak w słuchawkach wzruszał ramionami, mały chłopiec kopał piłkę.

Anna oparła się dłonią o parapet i poczuła w piersi ciche, równe ukojenie. Życie płynie niezmiennie, pełne trosk i ograniczeń. Ale znalazło się miejsce na cztery wieczory w sali koncertowej i kto wie? może nowy język.

Zgasiła światło w kuchni, przeszła do pokoju, przykryła się kołdrą. Jutro znowu zakupy, telefony, gotowanie. Ale jej kalendarz już miał małe kółko, które zmieniało naprawdę wiele, choćby jeżeli nikt poza nią tego nie widział.

I wtedy zrozumiałem: czasem prawdziwy prezent przychodzi do nas najpóźniej, bo dopiero kiedy sam sobie na niego pozwolę.