Telefon od mamy złapałam w połowie pierwszej po południu – leżałam pod kołdrą, termometr pokazywał trzydzieści dziewięć i pół, a przed chwilą przegrałam walkę z kubkiem herbaty, który wylądował na podłodze. W słuchawce usłyszałam cichy, drżący głos: „Iwona… ja nie mam tylu pieniędzy”.
Mama mówiła szeptem, jakby bała się, iż ktoś ją usłyszy, chociaż w tle dzwoniły już tylko sztućce kelnerów sprzątających stoliki. Siedziała sama w restauracji Szafiarka na Kazimierzu, przed talerzem sałatki za dwadzieścia osiem złotych, a naprzeciwko niej jeszcze dziesięć minut temu królowały trzy kobiety, które zdążyły już wsiąść do taksówki.
Hanna – przyszła teściowa. I jej dwie siostry, bliźniaczki o twarzach podstarzałych lalek porcelanowych.
Umówiły się z mamą na dwunastą. „Poznajmy się wreszcie, pani Marto, tak dawno się wybieramy”, powiedziała Hanna przez telefon tydzień wcześniej, a mama przez godzinę stała przed lustrem w przedpokoju, nie mogąc się zdecydować między granatową garsonką a beżową sukienką. Ja miałam ją zawieźć, ale gorączka pokrzyżowała plany.
Przyjechały we trzy, punktualnie. Mama czekała już przy stoliku, zdenerwowana, iż przyszła za wcześnie. Hanna pocałowała powietrze obok jej policzka, siostry kiwnęły głowami i od razu otworzyły menu. Bez wahania. Bez pytania.
„Poproszę homara, podwójną porcję”, zaczęła Hanna. Kelner uniósł brew, ale notował. „Stek z polędwicy, krwisty, do tego trzy razy”. Siostra z prawej: „Przystawka z tuńczyka, kawior na grzankach i poproszę jeszcze carpaccio z wołowiny”. Siostra z lewej: „Dla mnie to samo co ona, a do picia – szampan, niech pan nie żałuje, ta pani stawia”. Ruchem brody wskazała na mamę.
Mama zamówiła sałatkę z rukolą i wodę z cytryną. Przez dwie godziny patrzyła, jak tamte rozbijają skorupy homarów, maczają kawałki mięsa w roztopionym maśle, stukają się kieliszkami. Mówiły głównie między sobą – o wycieczce do Toskanii, o remoncie mieszkania na Powiślu, o nowym aucie Hanny. Mama próbowała wtrącić, iż pracuje w bibliotece wojewódzkiej od trzydziestu lat. Hanna rzuciła „ach, to miłe” i wróciła do opowieści o swoim karnycie na siłownię i treningach z trenerem personalnym.
Kiedy kelner przyniósł rachunek, Hanna choćby na niego nie spojrzała. Przesunęła go po obrusie w stronę mamy.
„Taki mamy zwyczaj w rodzinie, pani Marto. Matka panny młodej funduje pierwszy obiad. To taka nasza tradycja”.
Mama spojrzała na kartkę. Osiem tysięcy trzysta dwadzieścia złotych. Jej miesięczna pensja to trzy i pół.
„Pani Hanno, ja naprawdę nie mogę…”, zaczęła, czując, jak krew odpływa jej z twarzy.
Hanna spojrzała na siostry. Uśmiechnęły się. Wstały. „Ach, pani Marto, zawsze można poprosić córkę o przelew. Albo zmywać naczynia, ponoć tu szukają kogoś na zmywak”. Zaśmiały się wszystkie trzy, zabrały płaszcze z wieszaka i wyszły.
Mama została przy stole zawalonym pustymi muszlami homarów i resztkami sosów. Rachunek leżał obok talerza z na wpół zjedzoną sałatką. Palce jej drżały tak bardzo, iż trzy razy wybierała mój numer, zanim trafiła.
Wygrzebałam się z łóżka, wciągnęłam pierwsze lepsze dżinsy i bluzę. Gorączka rozmywała kontury, ale w głowie zaczynało mi się klarować coś, co czaiło się tam od dawna. Hanna, po raz kolejny.
Od trzech lat, odkąd tylko Kuba mi się oświadczył, Hanna i jej siostry traktowały nasz dom jak prywatny bufet. Boże Narodzenie? Zjawiały się z pustymi rękami. Wielkanoc? Opróżniały półmisek z jajkami faszerowanymi, zanim ktokolwiek zdążył usiąść. Imieniny mamy? Zjadały trzy kawałki tortu i zabierały resztę w pojemnikach „dla sąsiadki”. Na grillu u mojego brata – pojawiały się pierwsze, znikały ostatnie, a lwią część karkówki pakowały do folii aluminiowej „na później”.
Nigdy – ani razu – nie przyniosły choćby butelki wody. Hanna raz wręczyła mamie słoik ogórków kiszonych. Ze sklepu. Z naklejką z ceną.
Jechałam taksówką na Kazimierz i liczyłam w myślach: trzy Święta Dziękczynienia u znajomych Kuby, gdzie Hanna przywłaszczyła sobie całą piersi indyka, cztery rodzinne obiady u nas, dwa grille urodzinowe, jeden sylwester. Około dwunastu tysięcy złotych na produkty, które zniknęły w ich torebkach.
Kiedy dotarłam do restauracji, kelner – młody chłopak z tatuażem na przedramieniu – podszedł do mnie i powiedział cicho: „Przepraszam, naprawdę nie wiedzieliśmy, iż tamta pani nie płaci. Gdyby pani chciała, mogę być świadkiem”.
Zaplaciłam kartą, zabrałam mamę do domu, zrobiłam jej herbatę. Siedziałyśmy w milczeniu. A potem wzięłam laptopa i zaczęłam tworzyć zestawienie.
„RACHUNEK PASOŻYTNICZY” – taki tytuł nosił dokument, który następnego dnia wydrukowałam na ciężkim, kremowym papierze. Rozbiłam wszystko na pozycje: każdy obiad, każdy grill, każde święto. Do faktury dołączyłam zdjęcia: Hanna przy naszym stole, z górą jedzenia na talerzu; Hanna w przedpokoju, z reklamówką pełną pojemników; jej siostry ładujące ciasto do torby. Podpisy pod zdjęciami brzmiały rzeczowo: „Wielkanoc, spożycie i wywóz 2 kg szynki, 0,5 kg sałatki jarzynowej, całego mazurka”, „Imieniny, zabrane 8 porcji tortu”.
Osobna strona: kopia rachunku ze Szafiarki. Kwota: 8320 zł. Dla porównania – jej zamówienie: sałatka z rukolą, 28 zł.
Zadzwoniłam do Kuby, wyjaśniłam sprawę. Westchnął. „Moja matka… wiedziałem, iż kiedyś to się stanie. Rób, co musisz”.
Wiedziałam, iż Hanna w każdy drugi wtorek miesiąca organizuje spotkanie „Koła Miłośniczek Ogrodów” – grupki zamożnych pań, przed którymi lubiła odgrywać damę. Spotkanie odbywało się w wynajętej sali kamienicy na Starym Mieście. O dwunastej trzydzieści Hanna podejmowała gości, podawano katering, popijano prosecco.
O jedenastej kurier dostarczył eleganckie pudełko przewiązane złotą wstążką. Wyglądało jak prezent od drogiego butiku z delikatesami. Hanna odebrała je osobiście, uśmiechnięta, po czym postawiła na stole wśród innych podarków.
O dwunastej czterdzieści pięć, kiedy panie skończyły już pierwszy kieliszek, Hanna postanowiła otworzyć tajemnicze pudło. Lubiła spektakle.
W środku, zamiast wykwintnych pasztetów czy serów pleśniowych, leżało kilka plastikowych pojemników z resztkami – niedojedzona karkówka, czerstwe bułki, podeschnięty makowiec. A na nich, na samym wierzchu, wydrukowana faktura.
Goście zamarli. Ktoś zachichotał nerwowo, ktoś wziął do ręki zdjęcie i podał dalej. Dokument wędrował z rąk do rąk, kobiety czytały pozycje i podpisy, ich oczy robiły się coraz większe. Ktoś szepnął: „Hanna, co to ma znaczyć?”, ale Hanna stała blada jak kreda, niezdolna wykrztusić słowa. Potem jedna z pań przeczytała na głos: „Rachunek pasożytniczy” i nastąpiła cisza, a po niej wybuch szeptów i cichych, niekontrolowanych chichotów.
Spotkanie rozpadło się w ciągu dziesięciu minut. Panie przepraszały, dopijały gwałtownie drinki i znikały, zabierając zdjęcia jako dowód rzeczowy na popołudniowe plotki.
Hanna zadzwoniła do mnie o trzynastej dziesięć. W słuchawce słyszałam furię tak gęstą, iż prawie kapała.
„Ty mała zołzo! Zniszczyłaś mnie! Przed wszystkimi! Zdjęcia, rachunki, ty… Ty mnie oczerniłaś! Ty, ty pasożytnico, tak mnie nazwałaś?!”
Poczekałam, aż skończy.
„Hanno, ja tylko spisałam prawdę. Aha, i oczekuję zwrotu ośmiu trzystu dwudziestu złotych na konto mojej mamy do końca tygodnia. W przeciwnym razie roześlę to zestawienie wszystkim członkom twojego klubu ogrodowego, a także rodzinie i znajomym. Kubie też pokażę. Chociaż on już wie”.
W słuchawce zapadła cisza tak absolutna, iż słyszałam jej oddech i tykanie jej stojącego zegara.
W piątek mama sprawdziła konto. Przelew na osiem tysięcy trzysta dwadzieścia złotych, tytułem: „Zwrot”.
Wieczorem dostałam SMS-a od Kuby. „Matka do ciebie nie przyjdzie na niedzielny obiad. Ani w najbliższym czasie”.
Odpisałam krótko: „Dopóki nie nauczy się zachowania przy stole, nie jest mile widziana”.
Obiad zjedliśmy w pięć osób: ja, Kuba, mama i dwie pozostałe osoby, które umiały docenić domowe jedzenie, nie pakując go potem do toreb.
