Projekt nowelizacji ustawy o odpadach i odpadach opakowaniowych zakłada, iż restauracje, bary, kawiarnie, stołówki i inne lokale gastronomiczne prowadzące sprzedaż na miejscu będą musiały zapewnić klientom dostęp do bezpłatnej wody z kranu. Zgodnie z proponowanymi przepisami jedna osoba będzie mogła otrzymać do 0,5 litra wody.
Woda ma być podawana na życzenie klienta przy stoliku lub w miejscu serwowania posiłków. Ustawodawca przewidział również, iż napój będzie serwowany wyłącznie w naczyniach wielokrotnego użytku lub wielokrotnego napełniania, takich jak szklanki czy karafki. Rozwiązanie ma ograniczyć zużycie jednorazowych opakowań i zmniejszyć ilość odpadów trafiających do środowiska.
Co istotne, z projektu usunięto wcześniejszy zapis umożliwiający pobieranie symbolicznych opłat za kranówkę. W obecnej wersji woda miałaby być udostępniana całkowicie bezpłatnie.
Ograniczenie plastikowych odpadów
Ministerstwo Klimatu argumentuje, iż obowiązek udostępniania wody z kranu może przyczynić się do ograniczenia sprzedaży wody butelkowanej, a tym samym zmniejszyć liczbę opakowań trafiających do odpadów. Chodzi przede wszystkim o butelki wykonane z tworzyw sztucznych oraz szkła jednorazowego użytku.
To jeden z elementów szerszych działań związanych z wdrażaniem europejskich regulacji dotyczących gospodarki opakowaniami. Unia Europejska od kilku lat zachęca państwa członkowskie do promowania dostępu do wody pitnej i ograniczania ilości odpadów opakowaniowych. W nowych regulacjach dotyczących opakowań wskazuje się m.in. na potrzebę zwiększania dostępności wody z kranu w lokalach gastronomicznych.
Zwolennicy rozwiązania podkreślają również aspekt zdrowotny. Łatwiejszy dostęp do wody może zachęcać część konsumentów do rezygnacji z napojów słodzonych i wysokokalorycznych.
Europa od lat stawia na wodę z kranu
W wielu krajach Europy podanie klientowi darmowej wody nie budzi żadnych kontrowersji. Takie praktyki od lat funkcjonują między innymi we Francji, Anglii czy Walii. W części państw dostęp do wody pitnej w lokalach gastronomicznych jest traktowany jako standard obsługi klienta.
Polska przez lata nie zdecydowała się na wprowadzenie podobnego obowiązku. W efekcie wiele restauracji serwowało wyłącznie wodę butelkowaną, często po cenach porównywalnych z kosztami innych napojów. W niektórych turystycznych lokalizacjach cena butelki wody potrafiła sięgać choćby kilkudziesięciu złotych.
Głośnym przykładem był wieloletni spór we Włoszech dotyczący hotelu, który odmawiał gościom podawania wody z kranu, oferując wyłącznie wodę butelkowaną. Sprawa zakończyła się dopiero po kilku latach postępowania sądowego.
Restauratorzy przez cały czas będą mogli sprzedawać napoje
Projekt nie oznacza zakazu sprzedaży wody butelkowanej ani innych napojów. Restauracje przez cały czas będą mogły oferować wodę gazowaną, wody premium, lemoniady, soki czy napoje alkoholowe. Darmowa kranówka ma stanowić dodatkową opcję dla klienta, a nie zastępować kartę napojów.
Branża gastronomiczna zwraca jednak uwagę, iż nowe przepisy mogą generować dodatkowe obowiązki organizacyjne związane z serwowaniem, myciem naczyń oraz obsługą klientów. Z drugiej strony część restauratorów już dziś dobrowolnie podaje wodę w karafkach, traktując to jako element budowania pozytywnych relacji z gośćmi.
Projekt przez cały czas czeka na zakończenie procesu legislacyjnego
Choć w przestrzeni publicznej pojawia się data 12 sierpnia 2026 r., przepisy nie są jeszcze obowiązującym prawem. Projekt znajduje się na etapie uzgodnień i opiniowania. Ostateczny kształt regulacji może jeszcze ulec zmianie przed zakończeniem procesu legislacyjnego.
