— Córeczko, mieszkaj na razie u babci, a my z wujkiem Piotrem, jak tylko uporządkujemy sprawy mieszkaniowe, od razu cię zabierzemy — pakując jej rzeczy do dużej torby, matka odwracała wzrok, starając się nie patrzeć na dziewczynkę.
— Dlaczego nie mogę zostać z wami? — protestowała dziesięcioletnia Ola.
Zanim w ich życiu pojawił się ojczym, mieszkały we dwie w przytulnym, ciepłym mieszkaniu i nikomu niczego nie brakowało. Przestrzeń była w pełni wystarczająca, a wieczory upływały na spokojnych rozmowach i wspólnym czytaniu książek.
— Przecież sama widzisz, we troje będzie nam za ciasno — westchnęła matka, nerwowo zapinając zamek błyskawiczny. — Obiecuję, iż niedługo coś wymyślimy. Nie rób scen, proszę.
Całą drogę do malowniczej, ale odległej wsi pod Warszawą Ola siedziała z czołem przyciśniętym do zimnej szyby rejsowego autobusu, obojętnie obserwując szary, deszczowy pejzaż, który przesuwał się za oknem. Matka próbowała coś mówić o nowym początku, o tym, jak ładnie jest na wsi, ale dziewczynka tylko milczco wzdychała, a w jej gardle rósł gęsty, bolesny supeł. Kiedy w oddali zarysowały się niski dachy wiejskich domów otoczonych staryми sadami, Ola spięła się wewnętrznie i ścisnęła w dłoni rączkę małego plecaka tak mocно, iż knykcie jej palców zrobiły się zupełnie białe.
Na przystanku wiało chłodnym, jesiennym wiatrem. Czekała tam na nich wysoka staruszka w kolorowej dreci i długiej spódnicy sięgającej niemal do pięt. Na głowie miała mocно zawiązaną chustkę, na nogach błyszczące kalosze, przez co przypominała postać z dawnych, nieco mroчних bajek. Wyglądała jak surowa, szorstka babcia z opowieści o czarownicach.
— Mamo, oto jest, przyprowadziłam ją — wysiadając z autobusu, bez zbędnych sentymentów matka przekazała Olę staruszce prosto w ręce. — Poradzicie sobie same? Pojedziemy tym samym autobusem z powrotem, bo Piotr czeka w samochodzie.
Wcisnęła staruszce wielką torbę z rzeczami córki oraz plik zmiętych banknotów.
— Potem wyślę jeszcze resztę, przysięgam — rzuciła w biegu, pospiesznie wskakując do odjeżdżającego autobusu, nie oglądając się za siebie.
— No to chodź — staruszka bez wysiłku podniosła ciężką torbę i ruszyła szybkim, zdecydowanym krokiem. Ola ledwo dotrzymywała jej kroku, potykając się na nierównym, żwirowym chodniku.
— Rozgrzałam saunę, nupiekłam domowych naleśników z twarogiem — rzuciła babcia przez ramię tonem tak codziennym i naturalnym, jakby widziały się jeszcze wczoraj, a nie po kilku latach rozłąki.
Oli nagle napłynęły do oczu gorące łzy. gwałtownie otarła je rękawem kurtki, ale staruszka i tak to zauważyła, zatrzymując się na moment.
— Czego ryczysz na cały głos? Nie przyjechałaś do obcych ludzi, tylko do domu. Nazywam się babcia Helena. Zapomniałaś już chyba, co? Byłaś tu zupełnie mała, kiedy dziadek jeszcze żył i sadził te maliny za stodołą.
Dziewczynka nie wiedziała, co odpowiedzieć, więc zacisnęła zęby i przemilczała. Jej małe serce pragnęło tylko jednego — natychmiast wrócić do Warszawy, do mamy, choćby miały gnieździć się w najmniejszym, najciemniejszym pokoju na świecie, byleby tylko razem.
— Szkoła jest dwa domy stąd. Jutro rano cię tam zaprowadzę, żebyś poznała nowych nauczycieli — oznajmiła surowo babcia Helena, nie zważając na minorowy nastrój wnuczki.
— A jeżeli mama niedługo po mnie przyjedzie? — zapytała drżącym głosem dziewczynka, szukając w oczach staruszki chociaż odrobiny nadziei. Perspektywa nowej szkoły, obcych dzieci i zupełnie innej rzeczywistości napawała ją panicznym lękiem.
— Jak przyjedzie, to pojedziesz, w czym problem? — prychnęła babcia, biorąc torbę mocniej pod pachę.
Tak mijały dni, jeden za drugim, zlewając się w monotonną szarą masę. Ola chodziła do wiejskiej szkoły, starała się uczyć, pomagała babci Helenie w prostych pracach domowych, a każdego popołudnia siadała przy oknie wychodzącym na drogę. Wpatrywała się w hrebeń otwartej furtki, naiwnie wierząc, iż w każdej chwili rozlegnie się skrzypienie zawiasów, wejdzie uśmiechnięta mama i zabierze ją z powrotem do dawnego życia. Ale matka nie przychodziła.
Zjawiła się zaledwie raz, po wielu miesiącach. Wyglądała na zamożniejszą, nieco przytyła, ubrała się w modny płaszч. Przejeżdżając obok, miarowo cmoknęła Oli w policzek, a potem zamknęła się z babcią w kuchni, gdzie przez dłuższą godzinę głośno i namiętnie o coś się kłóciły. Przez zamknięte drzwi Ola zdołała dosłyszeć jedynie pojedyncze słowa matki: „noworodek”, „mieszkanie na kredyt”, „musisz zrozumieć naszą sytuację”.
I groźny, niski słuch babci Heleny: — To jest twoja krew, twoje dziecko! Zrobiłaś z niej sierotę przy żywej matce, bezduszna babo!
Ola zrozumiała, iż te słowa dotyczą jej bezpośrednio, i w duchu poczuła przypлив nadziei — teraz mama na pewno weźmie ją ze sobą. Jednak po chwili drzwi się otworzyły. Matka wyszła z kuchni z mokrymi, zaczerwienionymi oczami i, dokładnie tak samo jak wtedy w Warszawie, unikając wzroku córki, zaczęła mówić szybko, nerwowo:
— Olusiu, kochana, musisz tu pobyć jeszcze trochę. Obiecuję ci, iż jak tylko urządzimy pokoik dla malucha, od razu cię sprowadzę do miasta.
— Nie obiecuj, jeżeli nie masz zamiaru dotrzymać słowa! — warknęła babcia Helena z taką mocą, iż Ola aż držęła, a matka skurčila się w sobie, wydając się nagle mniejsza i słabsza. — Zjeżdżaj stąd natychmiast, nie dręcz dziewczynce serca! Kukułka jedna!
Kobieta pospiesznie wybiegła z izby, rzucając na pożegnanie winny, uciekający wzrok w stronę córki.
— Nic nie szkodzi — mruknęła babcia pod nosem, rozmawiając jakby sama ze sobą przy piecu. — Wychowamy, wykarminimy, na ludzie wyprowadzimy. Bez twojej łaski damy radę.
Tego samego wieczoru Ola dowiedziała się od sąsiadki, iż jej matka urodziła drugie dziecko i iż w nowym życiu ojczyma nie było dla niej najmniejszego miejsca. Wtedy ostatecznie pękło w niej coś nieodwracalnego. Zaczęły blaknąć wspomnienia ciepłych rąk, zapachu perfum i kołysanek śpiewanych przed snem. Babcia Helena natomiast nigdy nie zdobyła się na czuły uścisk, nigdy nie nazwała wnuczki pieszczotliwym imieniem. Dla niej była zawsze tylko „Olą” albo „panno”.
— Ola, a teraz ruszaj do stołu i zjedz wszystko do czysta, bo wyglądasz jak trzpica, a jak cię wiatr powieje, to kto odpowie przed ludźmi? — burчала stara, gdy dziewczynka ślęczała nad lekcjami. — Z pustym żołądkiem człowiek mądrzejszy nie będzie.
Babcia wydawała się wiecznie niezadowolona i surowa. Młodej Oli stale się zdawało, iż staruszka urodziła się już z tym marsowym czołem i złośliwym uśmieszkiem. ale mimo braku słów miłości, dom babci był dla niej bezpieczną przystanią. Było tu czysto, ciepło, a na stole zawsze czekał pożywny posiłek. Dziewczynka przez lata żyła w przekonaniu, iż babcia robi to wszystko wyłącznie z poczucia obowiązku i strachu przed ludzką opinią, żeby sąsiedzi nie wytykali jej palcami.
Czas mijał nieubłaganie. Kiedy Ola zbliżała się do matury, babcia zaczęła przygotowywać ją do dorosłego życia w mieście z żelazną konsekwencją.
— Słuchaj no, Olu, nie bzikuj mi tu! Skończysz tę szkołę z wyróżnieniem i pojedziesz prosto na uniwersytet. Masz zdobyć porządny zawód, żeby nikt nigdy nie śmiał patrzeć na ciebie z góry. Nie będziesz tu u mnie na wsi gnić z grzebaniem w ziemi!
— Pojedję! — powtarzała sobie co noc Ola, wpatrując się w ciemny sufit. — Skończę naukę, wyjedę do Warszawy i udowodnię wszystkim, iż nikogo nie potrzebuję.
I tak się stało. Dostała się na wymarzone studia, pakując swoje skromne rzeczy do walizki. W dniu wyjazdu babcia Helena stała na przystanku z niezmiennie kamienną twarzą. Prosta jak świeca, ubrana w tę samą znoszoną kurteczkę, wyblakłą chustkę i lśniące kalosze, trzymała w dłoniach ciężki wiklinowy kosz wypełniony domowymi wypiekami, jajkami i słoikami z mięsem.
— Babciu, po co mi to wszystko? Przecież jadę do stolicy, tam są sklepy, nie na bezludną wyspę! — protestowała dziewczyna, próbując oddać kosz.
— Nie pyskuj, Olu! A skąd będziesz wiedzieć, co ci w tej Warszawie do garnka wrzucą? Bierze to i nie kłócь się ze starszymi! — ucięła stanowczo stara.
Gdy podjechał autobus, babcia wcisnęła jej w dłoń mały, lniany zawiniątko przewiązany sznurkiem.
— Wsiadaj, bo blokujesz drogę ludziom — powiedziała, składając chłodny, szybki pocałunek na jej policzku, po czym odwróciła wzrok.
Ola wsiadła, zajmując miejsce przy oknie. Autokar ruszył, a ona z czołem przyciśniętym do szyby choćby nie zauważyła, jak staruszka przeżegnała odjeżdżający pojazd, ukradkiem wycierając łzy brzegiem wyblakłej chustki, wyglądając nagle na niesamowicie starą i samotną.
Wielka Warszawa przytłoczyła dziewczynę swoim tempem, hałasem i bezdusznym blichtrem. Ola rzuciła się w wir nauki i pracy, budując mur wokół swojego serca. Nigdy nie wybaczyła matce tamtej zdradliwej obojętności. Jednak im dłużej żyła z dala od domu, tym częściej w nocnej ciszy wracały do niej wspomnienia o surowej babci Helenie. Czuła w piersiach dziwny, palący żal, choć wciąż była przekonana, iż staruszka nigdy jej nie kochała.
Pewnej mroźnej nocy Ola obudziła się gwałtownie z mokrą od łez twarzą. Śnił jej się dom z dzieciństwa, zapach świeżego chleba i babcia stojająca samotnie przy pustej drodze. O świcie zadzwonił telefon.
— Olu… — w słuchawce zawisła ciężka, miażdżąca cisza. — Babcia odesшла dzisiejszej nocy.
Autobus po raz kolejny wieził ją z powrotem tam, gdzie ukształtował się jej charakter. Kiedy weszła do wiejskiej chaty, wszystkie lustra były skrupulatnie zasłonięte ciemnymi tkaninami. Stare sąsiadki siedziały w milczeniu na ławkach, a na ich widok natychmiast opuszczały wzrok. Z pokoju wyszła matka, która przyjechała jako pierwsza, próbując przejąć organizację pogrzebu. Ola minęła ją bez słowa, jak obcą osobę na ulicy, i weszła do izby.
Widok zmarłej babci sprawił, iż w piersiach zaszczypio ją z bólu. Bez swojej codziennej chustки i roboczych ubrań leżąca w trumnie staruszka wydawała się maleńka, krucha, niemal bezcieleсна. Babcia. Przez całe życie Ola nie potrafiła nazwać jej tym słowem na głos.
— A wiesz, jak ona cię kochała? Każdego dnia o tobie mówiła… — szepnęła stojąca obok sąsiadka, podając dziewczynie małe, zszarzałe pudełko.
Drżącymi palcami Ola otworzyła wieczko. W środku znajdował się stary, wypisany dziecięcym pismem notes z czasów szkoły podstawowej oraz ostatnia wola babci, spisana u notariusza w powiecie — cały dom i ziemia przepisane były wyłącznie na jej wnuczkę. Obok leżał list, napisany krzywym, starym pismem: „Moje jedyne słoneчко. Całe życie udawałam obojętną, bo bałam się, iż jeżeli okażę ci miłość, pękniesz i nie przetrwasz tego okrutного świata. Wybacz mi moją surowość. Kochałam cię nad życie”.
Ola upadła na kolana przed trumną, a łzy strumieniami lały się po jej twarzy, zmywając wieloletni gniew i żal. W oknach szumiał wiejski wiatr, niosąc echo dawnych dni, a serce dziewczyny po raz pierwszy od lat poczuło ciepło prawdziwej, niezłomnej miłości.
