Dziś wieczorem znów wróciłam do schroniska później niż zwykle. W karcie Mirona widniały trzy zwroty w ciągu półtora roku. Wolontariusze już choćby nie dyskutowali, komu go proponować.
Postawiłam transporter na kafelkach i rozpięłam zamek. Rudy kot wyszedł powoli, obwąchał róg klatki, obszedł miskę z wodą i usiadł tyłem do drzwi. Pięć i pół kilograma spokojnego uporu. Tak robił za każdym razem, a ja już wiedziałam: nie odwróci się.
Zmiana wieczorna się skończyła, wszyscy poszli, zostali tylko ci, których nie zabrano. Przesunęłam palcami po zimnym pręcie klatki.
– No i co, Miron. Witaj z powrotem.
Kot choćby nie drgnął.
Następnego dnia rozłożyłam na biurku trzy ankiety zwrotne.
Pierwsza rodzina, młode małżeństwo. Dwupokojowe mieszkanie na obrzeżach Krakowa, balkon z widokiem na parking. Powód zwrotu: „agresywny, chowa się, nie nawiązuje kontaktu”. Wytrzymali dwa tygodnie.
Druga rodzina. Kobieta po czterdziestce, kawalerka po świeżym remoncie. „Nie zaadaptował się, syczy, wciska się pod wannę”. Dziesięć dni.
Trzecia. Mężczyzna z siedmioletnią córką. „Dziecko się denerwuje, kot nie bawi się, siedzi w kącie”. Jeden tydzień.
Przeczytałam wszystkie trzy kartki i potarłam grzbiet nosa. Papier pachniał tonerem i obcymi kuchniami. Sformułowania były podobne, a w tym podobieństwie coś swędziało jak drzazga pod paznokciem, ale nie umiałam uchwycić co. Wszystkie rodziny przeszły rozmowę. Wszystkie podpisały umowę. Wszystkie obiecywały cierpliwość.
Krzysztof zajrzał do pokoju, opierając się ramieniem o framugę. Wysoki, chudy, w wyciągniętym szarym swetrze. Okulary w cienkiej oprawie zsunęły się na czubek nosa.
– No… znowu Miron?
– Mhm.
– Może on już taki po prostu jest, Zosiu. Bywają takie.
– Jaki „taki”?
Wzruszył ramionami i przeciągnął samogłoskę, jak zawsze.
– No… pechowy.
To słowo zawisło między nami. Ścisnęłam kubek z kawą, plastik trzasnął i wgiął się do środka. Rozluźniłam palce i odstawiłam kubek. Kałuża kawy rozlała się po blacie do brzegu ankiety.
Drugiej rodzinie zadzwoniłam w porze obiadu. Odebrali po szóstym sygnale.
– Halo? Tak, pamiętam. Rudy. Miron. Nie, u nas wszystko dobrze bez niego, dziękuję.
Głos kobiety był równy, prawie uprzejmie nudny. Za ścianą ktoś włączył telewizor, słyszałam przytłumiony śmiech studyjnej publiczności, jakby w obcym mieszkaniu wszystko szło zgodnie z planem.
– Proszę opowiedzieć, jak się zachowywał pierwszego dnia?
– Pierwszego? Wlazł pod wannę i siedział. Wołaliśmy. Wyciągaliśmy. Podsuwaliśmy jedzenie pod sam nos. Syczał. Drugiego dnia próbowałam pogłaskać. Podrapał rękę do krwi.
– A potem?
– Potem uznałam: jeżeli kot nie chce żyć z ludźmi, nie ma co go męczyć.
Przycisnęłam telefon ramieniem i zapisałam w notesie: „wyciągali spod wanny”. Podkreśliłam.
– A dała mu pani czas, żeby pobył sam? Bez prób kontaktu?
Cisza. Szmer słuchawki w obcej dłoni.
– Po co brać kota, jeżeli go nie dotykać?
Nic nie odpowiedziałam. Pożegnałam się, położyłam telefon na stole i długo siedziałam, podpierając brodę dłonią. Za oknem deszcz bębnił w blaszany daszek miarowo, jak metronom.
Na sąsiedniej stronie notesu znalazłam notatkę z pierwszej rodziny, sprzed miesięcy: „próbowali brać na ręce od pierwszego dnia”. Postawiłam obok znak zapytania i zamknęłam notes. Ale pytanie nie zamknęło się.
W sobotę Krzysztof został do późna.
Weszłam cicho. Światło paliło się tylko w dalszym korytarzu, gdzie stały klatki długoterminowe.
Krzysztof siedział w kucki przed klatką Mirona. Nie mówił ani słowa. Po prostu siedział i patrzył w podłogę, a kot za kratkami robił to, co zawsze: tyłem do drzwi, ogon owinięty wokół łap, uszy lekko do tyłu.
Chciałam go zawołać. I zatrzymałam się. Bo usłyszałam.
Miron mruczał.
Cicho, na samej granicy. Równy, niski dźwięk, podobny do buczenia lamp, tylko miększy. Jakby w środku kota pracował mały silnik, który uruchamiał się wyłącznie w ciszy. Kiedy nikt nie wyciągał rąk i nie podsuwał jedzenia pod nos.
Krzysztof wstał, odwrócił się do wyjścia i omal nie wpadł na mnie.
– No… ja tylko… miski sprawdzałem.
– On mruczał.
– Tak. Często tak robi. Kiedy myśli, iż jest sam.
– Od kiedy wiesz?
Poprawił okulary.
– Chyba od października. Zapomniałem wtedy kluczy i wróciłem po nie. A on siedział i mruczał. Potem drzwi skrzypnęły i od razu zamilkł. Jak wyłączył.
Oparłam się o ścianę. Tynk był szorstki i zimny pod łopatkami. Z klatki nie dobiegał żaden dźwięk. Miron zamilkł, wyczuwszy drugiego człowieka.
I w tej ciszy dotarło do mnie, do czego były podobne te trzy ankiety.
Nie do opisu trudnego kota.
Do opisu ludzi, którzy chcieli miłości od razu. Pieszczoty na zawołanie. Wdzięczności pierwszego wieczoru, kontaktu na żądanie, jak wyłącznika na ścianie: nacisnął, dostał.
Trzy rodziny brały Mirona i od razu sięgały do niego rękami. Wyciągały z kryjówki. Przykładały do twarzy. Sadzały na kolanach. A kiedy żywe stworzenie odpowiadało jedynym sposobem, jaki miało – chowało się, syczało, kurczyło – one starannie wypełniały ankietę: „agresywny”, „nie zaadaptował się”, „nie bawi się”.
Otworzyłam notes. I znalazłam trzecią notatkę, którą zostawiłam jeszcze przy zwrocie od ostatniej rodziny, ale nie przywiązałam do niej wagi: „Córka płakała, bo kot nie chciał siedzieć jej na kolanach”.
Sformułowania za każdym razem się zmieniały. Ale działanie pozostawało to samo.
W poniedziałek przepisałam instruktaż. Stara wersja, którą dawaliśmy wszystkim, zaczynała się słowami: „Kot potrzebuje pieszczot i cierpliwości”. Nowa zaczynała się inaczej.
Odczytalam Krzysztofowi na głos, trzymając kartkę na wyciągniętej ręce, jakbym nie wierzyła własnemu pismu:
– Przez pierwszy tydzień nie dotykać. Nie wołać. Nie wyciągać. Postawić miskę, wodę, kuwetę i zamknąć drzwi do jego pokoju. Wchodzić tylko na karmienie. Nie patrzeć w oczy. Nie próbować głaskać.
Krzysztof gwizdnął.
– No… to instrukcja, jak ignorować kota.
– To instrukcja, jak nie przeszkadzać kotu, żeby cię pokochał.
Pomilczałam i dodałam ciszej:
– Przez półtora roku tłumaczyliśmy ludziom, iż kot jest trudny. A on nie jest trudny. Jest ostrożny. I wysyłaliśmy go do tych, którzy mylą cierpliwość z oczekiwaniem.
– Jaka jest różnica?
– Oczekiwanie wymaga rezultatu. Cierpliwość nie wymaga niczego.
Krzysztof przeciągnął samogłoskę, jakby przymierzał odpowiedź. Milczał. Lampa nad nami mrugnęła, a Miron w dalszym korytarzu krótko drgnął uchem na ten dźwięk. Tym naderwanym, lewym.
Czwarta rodzina przyszła po trzech tygodniach. Kobieta około pięćdziesiątki, z cichym głosem i opalonymi rękami. Słuchała nowego instruktażu, kiwała głową. Tylko jedno uściśliła:
– A jeżeli po miesiącu przez cały czas będzie siedział tyłem?
Spojrzałam jej w oczy.
– To znaczy, iż potrzebuje więcej niż miesiąc.
Kobieta skinęła. I wzięła transporter.
Miron w środku milczał. Tyłem do krat, ogon wokół łap, uszy lekko do tyłu. Jak zawsze.
Zdjęcie przyszło po miesiącu. Bez podpisu, bez komentarza. Po prostu zdjęcie. Parapet, za szybą zimowe podwórko w Poznaniu, doniczka z jakąś rośliną.
I kot. Rudy, z białą piersią i naderwanym lewym uchem.
Siedział pyskiem w stronę pokoju.
Pokazałam zdjęcie Krzysztofowi. Poprawił okulary, popatrzył, potem jeszcze raz.
I powiedział cicho, bez przeciąganej samogłoski:
– Czyli nie w nim był problem.
Schowałam telefon do kieszeni.
Kartę Mirona wyjęłam z teczki „długoterminowe” i przełożyłam do dolnej szuflady biurka. Tam, gdzie leżały te nieliczne historie, których nie trzeba było opowiadać. Wystarczyło je pamiętać.
