W karcie Gustawa widniały trzy zwroty w ciągu półtora roku. Wolontariusze w schronisku w Krakowie przestali się już kłócić, komu go proponować następnemu.
Lena postawiła transporter na kafelkach i rozpięła zamek. Rudy kot wyszedł powoli, obwąchał róg klatki, obszedł miskę z wodą i usiadł tyłem do drzwi. Pięć i pół kilograma spokojnego uporu. Tak robił za każdym razem, a Lena wiedziała już, iż się nie odwróci.
Skończyła się wieczorna zmiana, wszyscy poszli do domu, zostali tylko ci, których nikt nie chciał.
Lena przesunęła palcami po zimnym pręcie klatki.
– No co, Gustaw. Witaj z powrotem.
Kot ani drgnął.
Następnego dnia rozłożyła na biurku trzy ankiety zwrotne.
Pierwsza rodzina, młode małżeństwo. Mieszkanie na osiedlu, balkon z widokiem na parking. Powód zwrotu: „agresywny, chowa się, nie idzie na kontakt”. Wytrzymali dwa tygodnie.
Druga rodzina. Kobieta po czterdziestce, kawalerka po świeżym remoncie. „Nie zaadaptował się, syczy, wchodzi pod wannę”. Dziesięć dni.
Trzecia. Mężczyzna z córką, ośmioletnią Zosią. „Dziecko się denerwuje, kot nie bawi się, siedzi w kącie”. Tydzień.
Lena przeczytała wszystkie trzy i przetarła grzbiet nosa. Papier pachniał tonerem z drukarki i obcymi kuchniami. Sformułowania były podobne, i coś w tym podobieństwie uwierało jak drzazga pod paznokciem, ale nie mogła uchwycić, co dokładnie. Wszystkie rodziny przeszły rozmowę. Wszystkie podpisały umowę. Wszystkie obiecywały cierpliwość.
Szymon zajrzał do pokoju, opierając się ramieniem o framugę. Wysoki, chudy, w rozciągniętym szarym swetrze. Okulary w cienkiej oprawie zjechały mu na czubek nosa.
– No… znowu Gustaw?
– Mhm.
– Może on jest po prostu taki, Lena. Zdarza się.
– Jaki „taki”?
Wzruszył ramionami i przeciągnął samogłoskę, jak miał w zwyczaju.
– No… pechowy.
Słowo zawisło między nimi. Lena ścisnęła kubek z kawą, plastik trzasnął i wgiął się do środka. Rozprostowała palce i odstawiła kubek. Kałuża kawy rozlała się po blacie, podchodząc pod brzeg ankiety.
Do drugiej rodziny zadzwoniła w porze lunchu. Odebrali po szóstym sygnale.
– Halo? Tak, pamiętam. Rudy. Gustaw. Nie, u nas wszystko w porządku bez niego, dziękuję.
Głos kobiety był równy, prawie uprzejmie znudzony. Za ścianą ktoś włączył telewizor, i Lena słyszała tłumiony śmiech publiczności, jakby w obcym mieszkaniu wszystko szło zgodnie z planem.
– A jak się zachowywał pierwszego dnia?
– Pierwszego? Wlazł pod wannę i siedział. Wołaliśmy. Wyciągaliśmy. Podtykaliśmy jedzenie pod sam pysk. Syczał. Drugiego dnia próbowałam pogłaskać. Podrapał rękę do krwi.
– A potem?
– Potem uznałam, iż jak kot nie chce żyć z ludźmi, po co go męczyć.
Lena przycisnęła telefon ramieniem i zapisała w notesie: „wyciąganie spod wanny”. Podkreśliła.
– A daliście mu czas, żeby pobył sam? Bez prób kontaktu?
Cisza. Szelest słuchawki w czyjejś dłoni.
– A po co brać kota, jak się go nie ma dotykać?
Lena nic nie odpowiedziała. Pożegnała się, odłożyła telefon i długo siedziała, podpierając brodę dłonią. Za oknem deszcz bębnił w blaszany parapet miarowo, jak metronom.
Na następnej stronie notesu znalazła notatkę z pierwszej rodziny, zrobioną miesiące wcześniej: „próbowali brać na ręce od pierwszego dnia”. Lena postawiła obok znak zapytania i zamknęła notes. Ale pytanie się nie zamknęło.
W sobotę Szymon został do późna.
Weszła cicho. Światło paliło się tylko w głębi korytarza, gdzie stały klatki dla długoterminowych.
Szymon siedział w kucki przed klatką Gustawa. Nie mówił ani słowa. Po prostu siedział i patrzył w podłogę, a kot za kratkami robił to, co zwykle: tyłem do drzwi, ogon owinięty wokół łap, uszy lekko do tyłu.
Lena chciała go zawołać. I zatrzymała się. Bo usłyszała.
Gustaw mruczał.
Cicho, ledwo słyszalnie. Równy, niski dźwięk, jak buczenie lamp, tylko łagodniejszy. Jakby w środku kota pracował mały silniczek, który odpalał się wyłącznie w ciszy. Gdy nikt nie wyciągał rąk i nie podtykał jedzenia pod pysk.
Szymon wstał, odwrócił się i prawie wpadł na Lenę.
– No… ja tu tylko… miski sprawdzałem.
– On mruczał.
– No. Często tak robi. Jak myśli, iż jest sam.
– I od kiedy wiesz?
Szymon poprawił okulary.
– Od października chyba. Zapomniałem wtedy kluczy i wróciłem po nie. On siedział i mruczał. Potem drzwi skrzypnęły, i on zamknął się od razu. Jak wyłączył.
Lena oparła się o ścianę. Tynk był szorstki i zimny pod łopatkami. Z klatki nie dochodził żaden dźwięk. Gustaw zamilknął, wyczuwszy drugiego człowieka.
I w tej ciszy zrozumiała, na co wyglądały te trzy ankiety.
Nie na opis trudnego kota.
Na opis ludzi, którzy chcieli miłości od razu. Pieszczoty na zawołanie. Wdzięczności pierwszego wieczoru, kontaktu na żądanie, jak włącznik na ścianie: klik, i masz.
Trzy rodziny brały Gustawa i od razu wyciągały do niego ręce. Wyciągały z kryjówek. Podtykały pod nos. Sadzały na kolanach. A gdy żywe stworzenie odpowiadało jedynym sposobem, jaki miało – gdy chowało się, syczało, kurczyło – one starannie wypełniały ankietę: „agresywny”, „niezaadaptowany”, „nie bawi się”.
Lena otworzyła notes. I znalazła trzecią notatkę, którą zrobiła przy zwrocie od ostatniej rodziny, ale nie przywiązała do niej wagi: „Zosia płakała, bo kot nie chciał jej siedzieć na kolanach”.
Sformułowania zmieniały się za każdym razem. Ale działanie zostawało to samo.
W poniedziałek przepisała instruktarz. Stara wersja, którą dawano wszystkim, zaczynała się od słów: „Kot potrzebuje pieszczot i cierpliwości”. Nowa zaczynała się inaczej.
Lena odczytała Szymonowi na głos, trzymając kartkę na wyciągniętej ręce, jakby nie wierzyła własnemu pismu:
– Przez pierwszy tydzień nie dotykać. Nie wołać. Nie wyciągać. Postawić miskę, wodę, kuwetę i zamknąć drzwi jego pokoju. Wchodzić tylko do karmienia. Nie patrzeć w oczy. Nie próbować głaskać.
Szymon gwizdnął.
– No… to jest instrukcja, jak ignorować kota.
– To jest instrukcja, jak nie przeszkadzać kotu cię polubić.
Zamilkła i dodała ciszej:
– Przez półtora roku tłumaczyliśmy ludziom, iż kot jest trudny. A on nie jest trudny. On jest ostrożny. I wysyłaliśmy go do tych, którzy mylą cierpliwość z oczekiwaniem.
– Jaka różnica?
– Oczekiwanie domaga się efektu. Cierpliwość niczego nie domaga się.
Szymon przeciągnął samogłoskę, jakby przymierzał odpowiedź. Milczał. Lampa nad nimi mrugnęła, a Gustaw w głębi korytarza krótko drgnął uchem na ten dźwięk. Nadłamanym, lewym.
Czwarta rodzina przyszła trzy tygodnie później. Kobieta po pięćdziesiątce, z cichym głosem i opalonymi rękami. Słuchała nowego instruktażu, kiwała głową. Dopytała tylko o jedno:
– A jeżeli po miesiącu przez cały czas będzie siedział tyłem?
Lena spojrzała jej w oczy.
– Znaczy, iż potrzebuje więcej niż miesiąc.
Kobieta skinęła. I wzięła transporter.
Gustaw w środku milczał. Tyłem do krat, ogon wokół łap, uszy lekko do tyłu. Jak zawsze.
Zdjęcie przyszło po miesiącu. Bez podpisu, bez komentarza. Samo zdjęcie. Parapet, za szybą zimowe podwórko, doniczka z jakąś rośliną.
I kot. Rudy, z białą piersią i nadłamanym lewym uchem.
Siedział pyskiem w stronę pokoju.
Lena pokazała zdjęcie Szymonowi. Poprawił okulary, popatrzył, potem jeszcze raz.
I powiedział cicho, bez przeciągania samogłoski:
– No to znaczy, iż nie w nim tkwił problem.
Lena schowała telefon do kieszeni. Kartę Gustawa wyjęła z teczki „długoterminowe” i przełożyła do dolnej szuflady biurka. Tam, gdzie leżały te nieliczne historie, których nie trzeba było opowiadać. Wystarczyło je pamiętać.
