Odstawiłam kubek z niedopitą herbatą i popatrzyłam na Adriana. Stał w drzwiach kuchni, przeglądał coś w telefonie i choćby na mnie nie zerkał.
— Magda, słuchaj, dogadałem się z chłopakami z warsztatu — rzucił od niechcenia. — W długi weekend bierzemy kampera Andrzeja i jedziemy nad Solinę. Wypad na sześć dni. Pobudka o świcie, grill, ponton, cała reszta. Tylko wrzuć mi jutro do torby tę starą bluzę flanelową, tę w kratę, co leży w schowku za skrzynką z narzędziami.
Czwartek, siódma wieczór. Za oknem mokry śnieg mieszał się z deszczem, kaloryfer ledwo zipał. W zlewie piętrzyły się naczynia po obiedzie jego matki, a ja liczyłam w myślach, ile jeszcze dziś muszę ogarnąć przed snem.
— A co z twoją mamą? — zapytałam.
— No co z mamą… Przecież jesteś.
Odwrócił się i poszedł do pokoju. Chwilę potem usłyszałam, jak odpala kolejny odcinek programu o wędkarstwie muchowym.
Znałam ten ton. „Przecież jesteś” — dwa słowa, które przez ostatnie pięć lat słyszałam za każdym razem, gdy chciałam zaplanować cokolwiek dla siebie.
Pani Wiesława, matka Adriana, trafiła do nas po udarze. Adrian jest jedynakiem. Mieszkanie mamy sprzedaliśmy, żeby pokryć rehabilitację, a ją przyjęliśmy do siebie. Miała być „na chwilę, dopóki nie stanie na nogi”. Tyle iż na nogi nie stanęła. Lewa strona ciała odmówiła posłuszeństwa, doszło nadciśnienie, potem początki demencji. gwałtownie stało się jasne, iż „chwila” zamieni się w lata.
Wtedy brzmiało to szlachetnie. Adrian obiecywał, iż wszystko załatwi: opiekunkę z MOPS-u, turnus rehabilitacyjny, pomoc sąsiadów. Minęło pięć lat. Opiekunka bywała raz w tygodniu, na trzy godziny, a i to nie zawsze. Reszta spadła na mnie.
Mam czterdzieści dziewięć lat. Pracuję jako główna księgowa w przychodni na Dolnym Mieście. Praca wymagająca — ciągłe audyty, kontrole NFZ-tu, sprawozdania do urzędu marszałkowskiego. Wracam do domu po szesnastej i zaczyna się druga zmiana. Obiad dla pani Wiesławy — koniecznie papkowaty, żeby się nie zakrztusiła. Potem toaleta, zmiana pieluchomajtek, gimnastyka bierna, leki na ciśnienie o siedemnastej, krople do oczu, lekarstwa na krążenie. Kolacja o osiemnastej — kasza manna albo ryż na mleku, bo inne rzeczy mało toleruje. Potem przygotowanie do snu, ostatnia porcja tabletek i modlitwa, żeby spokojnie przespała noc.
Adrian wracał z warsztatu o piątej. Jadł, co ugotowałam, i znikał w garażu albo przed telewizorem. Tłumaczył, iż jest zmęczony. Że mu się należy. Że on przecież w sobotę zawiózł mamę na kontrolę do neurologa, a to było dwa tygodnie temu, więc co ja w ogóle od niego chcę.
Przez pięć lat nie pojechałam nigdzie dalej niż do galerii handlowej we Wrzeszczu. Ostatni urlop — tydzień nad jeziorem w Borach Tucholskich, sama, pięć lat temu, zanim pani Wiesława się wprowadziła. Od tamtej pory ani jednego wyjazdu. choćby do sanatorium nie mogłam pojechać, choć lekarz z przychodni — nasz internista, doktor Kaczmarek — już trzeci raz wypisywał mi skierowanie na rehabilitację kręgosłupa. „Pani Magdo, pani kręgosłup ma pięćdziesiąt lat więcej niż pani” — mawiał i kręcił głową, patrząc na zdjęcia RTG.
Wróciłam z pracy i usiadłam przy stole naprzeciw Adriana.
— Adrian, porozmawiajmy poważnie.
Podniósł wzrok znad telefonu. Wyraz twarzy niby zaciekawiony, ale kątem oka widziałam, iż ekran wciąż był włączony.
— Ty jedziesz nad Solinę. Ja w tym czasie co robię?
— No jak to co? Jesteś z mamą. Przecież nigdzie nie wyjeżdżasz.
— A właśnie iż wyjeżdżam.
Zmarszczył czoło. Odłożył telefon na blat, ekranem do dołu.
— Chcę pojechać do sanatorium — powiedziałam i wyjęłam z kieszeni żakietu kartkę ze skierowaniem od doktora Kaczmarka. — Kręgosłup mi wysiada, kręgi szyjne mam starte, biodro boli tak, iż po schodach ledwo wchodzę. Lekarz mówi, iż bez rehabilitacji za dwa lata nie będę chodzić. Sanatorium „Bryza” we Władysławowie ma wolne miejsca od szesnastego stycznia. Zadzwoniłam. Przyjmą mnie.
— W styczniu? Przecież my w styczniu jedziemy nad Solinę.
— Ty jedziesz. Ja jadę do sanatorium.
Zapadła cisza. Przez chwilę słyszałam tylko, jak pani Wiesława w swoim pokoju nastawia radio — zawsze o tej porze słuchała koncertu życzeń na antenie Trójki. I jeszcze kaloryfer, który znów zaczął stukać.
— Chyba żartujesz — powiedział Adrian, ale bez agresji. Raczej ze zdziwieniem. — Kto się zajmie mamą?
— Ty — odparłam. — Twój wyjazd może poczekać. Mój kręgosłup nie.
— Nie rozumiesz. Chłopaki już zarezerwowali ponton. Andrzej wziął urlop na ten termin, Karol specjalnie auto przestawił. My to planujemy od października. Ty możesz pojechać w lutym. Albo w marcu. Zawsze możesz.
— Zawsze mogę, tylko nigdy nie jadę — przerwałam mu w pół zdania. — Każdego roku czekam na twój urlop, twoje wypady, twoje plany. Po tym jak wróciłeś znad jeziora Hańcza, obiecałeś, iż teraz moja kolej. Potem była twoja zima na Podhalu. Potem były Kaszuby kajakiem. Pamiętasz? A ja — ja choćby nie miałam weekendu bez biegania z basenami i gotowania na parze.
Adrian milczał. Zagryzł wargę, spojrzał gdzieś w bok, na kalendarz wiszący przy lodówce — stary, reklamowy, z hurtowni części samochodowych.
— No ale mama… Ona potrzebuje kogoś, kto się zna. Ty ją przecież rozumiesz, wiesz, co może jeść, o której leki, co robić, kiedy ciśnienie skacze.
— Wiem. I zapisałam wszystko krok po kroku — wyjęłam z torebki plik kartek formatu A4, spiętych zszywaczem. Około dwudziestu stron zapisanych starannym, księgowym charakterem pisma. — Tu masz dokładny harmonogram dnia. Godzina po godzinie. Leki, posiłki — z przepisami. Obiad: ziemniaki puree, gotowana marchewka przetarta, mielone z indyka. Przepis i czas gotowania. Śniadanie: jajecznica na parze, bułka bez skórki, herbata z cytryną. Opis, co i jak. Wieczorne mycie — punkty od pierwszego do dziesiątego, z zaznaczeniem, gdzie trzymam ręczniki i w którym kubku jest płyn do higieny intymnej. Ćwiczenia bierne — rysunki i opisy ruchów.
Wzięłam łyk zimnej herbaty.
— Pielęgniarka przychodzi we wtorki i piątki. Numer do niej jest na pierwszej stronie. Na piętnastej masz listę rzeczy, których pani Wiesława nie znosi — na przykład nie wolno wchodzić do pokoju bez zapowiedzi i nie można jej poprawiać, kiedy przekręca daty. Mówi się: „Tak, mamo, oczywiście, masz rację” i koniec. Kłótnia podnosi jej ciśnienie.
Patrzył na kartki jak na instrukcję do rakiety kosmicznej.
— Magda… Ty to na poważnie.
— Absolutnie. Wyjeżdżam piętnastego rano.
— A jeżeli mama się rozchoruje?
— Na siedemnastej stronie masz opisane, co robić przy nagłym skoku ciśnienia. I telefony: do przychodni, do karetki, do sąsiadki spod piątki — pani Irena jest położną, mieszka pietro wyżej, obiecała pomóc w razie czego.
— A moja Solina?
— A mój kręgosłup?
Adrian wstał. Odszedł do okna i długo patrzył w siąpiącą za szybą śniegową breję. Na parapecie stała rozsypana sól kuchenna — dosypywałam nią zupę dla pani Wiesławy, bo doktor zalecił dietę niskosodową, a sól potasowa była za droga. Mała biała kupka na starym, żółtym parapecie. Stał tam już chyba trzy dni, a on choćby jej nie zauważył.
— Dobrze — odwrócił się do mnie. Jego głos był obcy, inny niż zwykle. — Jedź. Tylko… wracaj. Dobrze?
— Wrócę — odparłam krótko.
W sanatorium spałam do dziewiątej. Pierwszego dnia po prostu leżałam, patrząc na sufit, na którym odłaził stary kawałek tynku. Za oknem majączyły fale Bałtyku i pas plaży przykrytej zeszłoroczną wydmą. Pachniało jodem i wodorostami.
Telefon milczał aż do wieczora.
— Halo? — usłyszałam głos Adriana, dziwnie napięty.
— Cześć. Coś się stało?
— Nie… To znaczy tak. Ugotowałem obiad. Miała być zupa-krem z marchewki, ale wyszła za rzadka. I mama nie chciała jej jeść.
— Dolałeś wodę z kranu?
— …No tak.
— Na ósmej stronie jest napisane: „Bulion warzywny przygotowany wcześniej, przechowywany w lodówce, podgrzać i dopiero wtedy użyć do rozcieńczania”.
Adrian westchnął.
— Magda… Ja nie wiedziałem. To znaczy niby wiedziałem, ale nie ogarniałem. Dziś chciałem z mamą ćwiczyć te ruchy nóg, co narysowałaś na rysunkach. Pół godziny zeszło mi na samo znalezienie koca. Potem mama powiedziała, iż ją boli. A potem mnie wyzwała od najgorszych.
— To normalne — odparłam i nieoczekiwanie dla siebie uśmiechnęłam się. — Na czternastej stronie: „Nie przejmować się, kiedy pani Wiesława krzyczy. Podać wodę i zmienić pozycję na fotelu. Po piętnastu minutach spróbować ponownie”.
— Czytałem, czytałem… Ale Magda, czternaście stron! Kto to widział.
— Ja to widziałam, codziennie, przez pięć lat, bez żadnych kartek.
Słyszałam, jak po drugiej stronie zapadła cisza. A potem Adrian powiedział coś, czego nie mówił od dawna.
— Przepraszam.
Szumiało mi w słuchawce. To mogło być morze, a mogła być cisza w jego głowie.
— Nie gniewam się — odpowiedziałam. — Ale musisz to przeżyć. Od początku do końca. Wtedy zrozumiesz.
— Już rozumiem — usłyszałam. — Wracaj szybko.
W sanatorium byłam tydzień. Kąpiele solankowe, masaż wirowy, naświetlania, gimnastyka przy drabinkach. Mój kręgosłup zaczął mi wybaczać. Pod koniec pobytu weszłam na wieżę widokową w porcie i zdziwiłam się, iż biodro nie boli przy wchodzeniu po schodach. Stałam, patrząc na kutry rybackie i mewy, i czułam, jak wracają mi siły.
W dzień wyjazdu spakowałam torbę. Adrian przyjechał po mnie na dworzec we Wrzeszczu. Wysiadłam z pociągu z torbą w ręku i zobaczyłam go na peronie. Nieogolony, w starym ortalionowym płaszczu, z bukietem goździków — takich z osiedlowego warzywniaka.
— Siema — mruknął. — Dobrze wyglądasz.
— Dziękuję. Ty… też. — zawahałam się. Wyglądał na zmęczonego.
W mieszkaniu panował dziwny porządek. Niby wszystko było na swoim miejscu, ale czuć było czyjąś inną rękę. Zegar na ścianie wisiał prosto, a od lat był krzywy. Podłoga w kuchni błyszczała, ale kwiatek na parapecie — przelany. W zlewie stał kubek z zaschniętą manną. Na lodówce wciąż wisiało moje dwadzieścia stron, a na marginesach pełno było notatek zrobionych ręką Adriana: „UWAGA: nie solić, nie dodawać pieprzu”, „Przy myciu sprawdzić temperaturę wody łokciem”, „Pani Irena przyniesie leki w piątek”.
Podeszłam do pokoju pani Wiesławy. Leżała pod kocem, patrząc na ekran małego telewizora, gdzie leciał program o przyrodzie. Kiedy mnie zobaczyła, zmrużyła oczy.
— Wróciłaś.
— Tak. Byłam nad morzem.
— Dobrze — poruszyła zdrową ręką, jakby chciała coś wskazać. — On… on się starał. Prawie cały tydzień. choćby kluski mi lepił.
Zamarłam. Pani Wiesława od pięciu lat nie powiedziała ani jednego dobrego słowa o Adrianie. Wiecznie tylko narzekała, iż go nie ma, iż nie dzwoni, iż synowa we wszystkim go wyręcza. A teraz… Kluski.
Wieczorem siedzieliśmy w kuchni. Adrian otworzył piwo, ja — herbatę z cytryną. Za oknem znów padał deszcz ze śniegiem, ale kaloryfer przestał stukać — Adrian w końcu odpowietrzył grzejniki.
— Rozmawiałem z szefem w warsztacie — powiedział. — Od lutego przechodzę na pół etatu. Będę pracował zdalnie, dokumentację i wyceny mogę robić z domu. W poniedziałki i środy jest moja zmiana przy mamie. Ty — wtorki i czwartki. Piątkami i weekendami dzielimy się po połowie. Do tego załatwiłem dodatkową opiekunkę z ośrodka — będzie przychodzić w poniedziałki i środy rano, żebym mógł wysyłać faktury na spokojnie.
Patrzyłam na niego i nie byłam w stanie wykrztusić słowa.
— Solinę odwołałem — dodał. — Chłopaki trochę kręcili nosem, ale Andrzej w końcu zrozumiał. Powiedziałem mu, iż stary, moja żona przez pięć lat nie miała urlopu, więc ja mogę poczekać do lata.
Odstawił puszkę i zaczął obracać ją w palcach.
— Magda, zawaliłem — głos mu się załamał, ale mówił dalej, nie patrząc na mnie. — Te kluski… Wiesz, pierwsze mi się przypaliły. Wyrzuciłem do kosza i mama choćby nie zauważyła. A te pieluchomajtki… myślałem, iż wystarczy je zapiąć. Nie wiedziałem, iż można źle. Że ją potem boli. Dopiero pani Irena mi pokazała, jak to się robi.
Przetarł oczy wierzchem dłoni.
— Pamiętasz, jak ci obiecałem, iż po Hańczy ty pojedziesz? A potem ci nie oddałem tego wyjazdu. Po prostu… stchórzyłem. Bałem się, iż nie dam rady sam z mamą. I dlatego choćby nie pytałem, gdzie ty wtedy chciałaś jechać.
Wstał, podszedł do zlewu i odkręcił wodę. Patrzył, jak płynie.
— Kiedy zobaczyłem twoje kartki… dwadzieścia stron, wszystko rozpisane, jak dla idioty… dotarło do mnie, iż ty to wszystko nosisz w sobie. I choćby nie piszesz tego dla siebie. Tylko dla mnie. Żebym nie musiał się bać.
Zakręcił kran.
— Nie jestem jeszcze w tym dobry. I pewnie długo nie będę. Ale codziennie rano nastawiam budzik na szóstą, żeby zdążyć przed twoim powrotem ogarnąć łazienkę. Parę razy zapomniałem. W piątek nie podałem jej leku na ciśnienie, dopiero pani Irena przypomniała. Więc nie mówię, iż będzie idealnie. Mówię tylko… iż już nie odpuszczę.
Zza okna dochodził odgłos tramwaju na pętli we Wrzeszczu — ten charakterystyczny pisk przy skręcie. Lubiłam ten dźwięk, przypominał mi, iż nie mieszkam na odludziu.
Tamtej nocy długo nie mogłam zasnąć. Adrian oddychał równo, ale widziałam po jego powiekach, iż też nie śpi. Przez ścianę dobiegało pokasływanie pani Wiesławy, a stary zegar tykał miarowo, jakby odmierzał coś nowego.
Rano wstałam pierwsza. Podeszłam do lodówki i odczepiłam od niej plik kartek. Zwinęłam je w rulon i położyłam na szafce obok książki kucharskiej. Na lodówce został tylko magnes — ten z widokiem na sopockie molo, kupiony kiedyś na straganie podczas jedynego naszego wspólnego urlopu, dwadzieścia lat temu. Obok niego przyczepiona była kartka z oferty nowej opiekunki — numer telefonu zapisany pochyłym pismem Adriana i dopisek „poniedziałki 9:00”.
Włączyłam czajnik. Wyjęłam trzy talerze. Kiedy jajecznica zaczęła skwierczeć na parze, usłyszałam za plecami kroki — Adrian wszedł do kuchni, jeszcze w rozciągniętym podkoszulku, i bez słowa zaczął wyciągać z szafki herbatę dla matki. Sięgnął po kubek, ten z namalowanym fiołkiem, który pani Wiesława lubiła najbardziej, i postawił go obok talerzy. Z głośnika radia w pokoju pani Wiesławy popłynęła stara piosenka z koncertu życzeń — ta sama co zawsze o tej porze.
