– Basia, muszę ci coś powiedzieć.
Barbara Michałowska stała przy kuchni i mieszała barszcz. Głos męża brzmiał tak, jak wtedy, gdy coś nie układało się w pracy albo kiedy musiał przyznać się do niepotrzebnego wydatku. Trochę spięty, trochę skruszony, ale zdecydowany, żeby powiedzieć to, co miał na myśli.
– Mów, odpowiedziała, nie odwracając się. Pilnowała, żeby barszcz się nie przypalił.
– Odchodzę. Mam inną kobietę.
Odłożyła łyżkę na podstawkę. Odwróciła się. Michał stał w drzwiach kuchni w marynarce, choć już był wieczór i w domu nigdy nie chodził w garniturze. Najwyraźniej założył ją specjalnie na tę rozmowę, żeby dodać jej jakiejś oficjalności.
– Od dawna? zapytała.
– Osiem miesięcy.
– Rozumiem.
Wyglądało na to, iż Michał oczekiwał czegoś zupełnie innego. Łez, krzyku, pytań. Przeniósł ciężar z nogi na nogę.
– Basia, nie chcę, żeby między nami było źle. Zawsze byłaś dla mnie byłaś ostoją. Bezpiecznym tyłem. Bardzo to cenię.
Barbara Michałowska patrzyła na niego długo i uważnie, jak na nieznany przedmiot, który nagle ktoś przyniósł do domu i nie bardzo wiadomo dlaczego.
– Ostoja, powtórzyła cicho. Dobrze. Będziesz jeść kolację?
– Co?
– Barszcz gotowy. Zjesz, czy nie?
Michał stracił pewność siebie do końca.
– Nie, ja… nie. Basia, rozumiesz, co powiedziałem?
– Rozumiem. Odchodzisz do innej kobiety. Osiem miesięcy. Ostoja. Wszystko jasne. Nie jesz. W porządku.
Wzięła czysty talerz, nalała sobie barszczu i usiadła do stołu.
Michał postał jeszcze parę minut. Potem poszedł do sypialni zbierać rzeczy. Grzebał po szufladach, szeleścił siatkami. Barbara jadła barszcz. Był dobry, esencjonalny, z lekką kwaskowatością. Gotowała go już trzydzieści lat i robiła zawsze tak, żeby smakował Michałowi.
Pomyślała o tym i odłożyła łyżkę.
Potem znowu ją wzięła i zjadła do końca.
***
Michał Piotrowski miał pięćdziesiąt sześć lat, i był przekonany, iż życie dopiero przed nim. Średniego szczebla kierownik w firmie budowlanej, zadbany, maskował siwiznę specjalnym szamponem, choć zaprzeczał przed wszystkimi. Ożenił się w wieku dwudziestu siedmiu lat, z Basią przeżył dwadzieścia osiem lat, wychował syna Antka, który teraz pracował w Poznaniu i dzwonił raz na tydzień.
Agnieszka Szydło pracowała z Michałem jako menadżerka. Miała dwadzieścia dziewięć lat, była szczupła, z długimi ciemnymi włosami i zwyczajem powtarzania wow na wszystko, co ją zaskakiwało. Zaskakiwała się często: dobremu sushi, nowemu telefonowi, umiejętnościom Michała, który załatwiał rzeczy jednym telefonem. To było miłe dla niego.
Barbara Michałowska, pięćdziesiąt trzy lata, główna księgowa w miejskim szpitalu. Nieduża, z pierwszymi siwymi pasmami przy skroniach, których nie ukrywała. Liczyła w pamięci szybciej niż kalkulator, pochłaniała trzy książki w miesiącu i gotowała najlepszy barszcz w okolicy. Przez dwadzieścia osiem lat jednocześnie prowadziła dom, rodzinę i pracowała na cały etat, nigdy nie prosząc o medal nie uważała tego za coś niezwykłego. To po prostu była jej codzienność.
Mieszkali w Otwocku. Nie dużym, nie małym mieście, takim gdzie wszyscy znają się przynajmniej z widzenia w swoim bloku, gdzie jest jeden porządny market i kilka knajpek, gdzie można zjeść nie wydając fortuny. Ich trzy pokojowe mieszkanie znajdowało się na czwartym piętrze dziewięciopiętrowca z wielkiej płyty. Dobre, przytulne lokum, z zasłonami, które Barbara uszyła osiem lat temu, bo nie znalazła w sklepach odpowiedniego koloru.
Kiedy Michał wyszedł, Barbara jeszcze chwilę posiedziała w kuchni. Za oknem siąpiła październikowa mżawka. Potem wstała, posprzątała, pozmywała naczynia i poszła spać.
Pierwsze trzy dni przeżyła niemal odrętwiała. Chodziła do pracy, robiła raporty, odpowiadała koleżankom standardowym wszystko dobrze takim tonem, iż nikt nie dopytywał. Wieczorami siedziała w nagle cichym mieszkaniu, patrząc w jeden punkt. Nie płakała. W środku czuła coś jak drętwotę jak po mocnym uderzeniu, kiedy ból jeszcze nie zdąży dotrzeć.
Czwartego dnia zadzwoniła przyjaciółka, Halina.
– Basia, słyszałam… to prawda?
– Prawda.
– O Boże. Jak się trzymasz?
– Dobrze.
– Basia, nie dobrze. Znamy się trzydzieści lat. Jak naprawdę się czujesz?
Barbara milczała.
– Hala, wiesz, co jest najdziwniejsze? Uświadomiłam sobie, iż od dawna już nie wiedziałam, co on naprawdę myśli. Żyliśmy obok siebie i nie wiedziałam nic. To najgorsze w tym wszystkim.
Halina chwilę milczała, a potem zaproponowała cicho:
– Może, pogadacie? Może jeszcze coś…
– Nie, – przerwała spokojnie Barbara. Nie ma potrzeby. Po prostu głośno myślę.
Nie powiedziała Halinie najważniejszego: kiedy Michał ją zostawił, nie poczuła bólu. Najpierw przyszło uczucie podobne do ulgi. Jakby długo dźwigała ciężką torbę i w końcu ktoś ją zdjął. Trochę wstydziła się tego choćby przed sobą.
Piątego dnia zdjęła duże zdjęcie ślubne z salonu. Ona w białej sukni, Michał w ciemnym garniturze młodzi, uśmiechnięci. Wstawiła ramkę do schowka, nie rozbiła, po prostu odstawiła.
Na ścianie została jasna plama.
Popatrzyła na nią dłuższą chwilę. Potem wzięła telefon i zadzwoniła do Mojego Domu.
***
Remont robiła sama, co mogła. Co nie mogła, zamawiała. Przykleiła nowe tapety w salonie, tym razem w jasnokremowym kolorze zamiast dawnych, zielonkawych pasów. Kupiła gotowe zasłony w duży, roślinny wzór, zupełnie niezaakceptowany przez Michała, który cenił prostotę. Przestawiła meble jak jej wygodnie, nie tak, jak to kiedyś wspólnie ustalili. Teraz kanapa stanęła blisko okna.
Antoś zadzwonił po dwóch tygodniach, najwyraźniej już wiedząc.
– Mamo, jak się trzymasz?
– Dobrze, Antku. Robię remont.
– Remont? wyraźnie się zdziwił.
– Zmieniłam tapety w salonie. Może zrobię jeszcze sypialnię.
– Mamo… a wszystko u ciebie dobrze?
– Dobrze, synku. Naprawdę. Dzwoniłeś już do taty?
Antoś zawahał się.
– Tak.
– To dobrze. To twój ojciec, masz z nim kontakt, to ważne. Przyjedziesz na święta?
– Jasne iż przyjadę. A nie jest ci tam ciężko samej?
Spojrzała na odnowiony salon, kremowe ściany, zasłony, kanapę przy oknie.
– Wiesz powiedziała szczerze zaskakująco dobrze mi samej. Sama się sobie dziwię.
Antoś pokręcił się jeszcze trochę przy telefonie, potem się uspokoił. Był dobrym dzieckiem, ale jak większość dzieci dorosłych już rodziców, wierzył, iż dorośli jakoś sobie poradzą.
W listopadzie, przeszukując pawlacz w poszukiwaniu zimowych ubrań, Barbara natknęła się na karton. Duży, w którym piętnaście lat temu schowała całe swoje szydełkowanie. Druty, szydełka, kłęby włóczki, niedokończone swetry. Kiedyś Michał powiedział, iż te kłębki w całym mieszkaniu go drażnią, więc je schowała. Bez protestów.
Wyciągnęła karton na środek pokoju i długo patrzyła na zawartość.
Wzięła w końcu druty. Usiadła na swojej kanapie przy oknie. Za oknem zaczął padać pierwszy w tym roku śnieg lekki i niepoważny.
Palce same sobie przypomniały ruchy.
***
Koleżanka z pracy, pani Irena z działu planowania, zauważyła u Barbary nowy szalik na początku grudnia.
– Sama robiłaś? Ale piękny!
– Sama. Dawno nie robiłam, rozruszam ręce.
– Basia, a może zrobisz też dla mnie? Oczywiście zapłacę!
– Daj spokój.
– Mówię poważnie, ja kupię włóczkę, zapłacę ci, tylko bym chciała czapkę, z grubym wywijem…
Tak trafiło się pierwsze zamówienie. Prawie przez przypadek jak często dzieje się z ważnymi sprawami.
W grudniu i styczniu zrobiła osiem rzeczy: trzy czapki, dwa szaliki, rękawiczki i dwa swetry. Brała grosze, raczej symbolicznie, ale to zawsze były własne pieniądze niewielkie, ale zdobyte rękami i sprawiające frajdę przez wieczory, gdy siadała ze świeżą włóczką na kanapie przy oknie.
Halina przyszła w odwiedziny na herbatę, rzuciła okiem na nowy salon, pogłaskała nowe zasłony, zerknęła na włóczkę na półce.
– Odmieniłaś się, stwierdziła z podziwem.
– Tak wygląda?
– Może nie wygląda, ale się odmieniło. Bałam się, iż popadniesz w depresję, a ty…
– A ja nie, przytaknęła Barbara. Pewnie dlatego, iż nie miałam czasu.
– Michał dzwonił?
– Raz, w listopadzie. Pytał o papiery do samochodu. Powiedziałam, gdzie są. Od tamtej pory cisza.
– Czyli dla samochodu.
– Dla samochodu.
Zamilkły na chwilę. Halina objęła kubek dłońmi, jak zwykle, gdy myślała o czymś ważnym.
– Nienawidzisz go?
Barbara zastanowiła się, odpowiadając szczerze:
– Nie. Co dziwne nie. Żal jest, i to duży, teraz już mniejszy. Ale nienawiści nie. Jest po prostu człowiekiem, który zrobił to, co zrobił. On ma swoją drogę, ja swoją.
– Jak przeżyć zdradę męża i nie zwariować mruknęła Halina ironicznie. Powinnaś napisać o tym książkę.
– Jeszcze zdążę, roześmiała się Barbara.
To był pierwszy raz od miesięcy, gdy śmiała się szczerze, nie z uprzejmości.
***
Agnieszka była dziewczyną z wieloma zaletami, ale prowadzenie domu do nich nie należało.
Michał nie rozumiał tego od razu. Przez pierwsze miesiące było świetnie: restauracje, weekendowe wypady, uczucie młodości i lekkości. Agnieszka zachwycała się nim, to go grzało od środka. Mówiła, iż kompletnie nie wygląda na swój wiek prostował wtedy plecy.
Wspólne mieszkanie w wynajętym M poniżej dworca gwałtownie jednak ujawniło parę rzeczy.
Agnieszka nie gotowała. Kompletnie. Nie to, iż źle ona nie widziała sensu w gotowaniu, skoro są bary i dostawa. To było drogie i gwałtownie męczyło.
Nie cierpiała sprzątać. Jej rzeczy leżały wszędzie: na krześle, na podłodze, na pralce w łazience. Nie był to brud, tylko sposób na własną przestrzeń. Michał, przyzwyczajony, iż w domu zawsze był porządek, zaczął mieć tego powyżej uszu już po kilku tygodniach.
Agnieszka nie rozumiała sensu płacenia rachunków z wyprzedzeniem i nie widziała powodu do oszczędzania, skoro są pieniądze dziś. Michał tłumaczył ona kiwała głową, a miesiąc później wszystko powtarzało się znowu.
Kochała też swoje koleżanki przychodziły często, gadały do północy, śmiały się do rozpuku, piły wino, a potem szkła zostawały na blacie. Michał leżał wtedy w drugiej pokoju, słuchał ich śmiechu i było mu z tym jakoś obco.
W lutym zadzwonił do Barbary.
– Jak się masz?
– Dobrze, Michał.
– Nie masz do mnie żalu, iż przez tyle nie dzwoniłem?
– Nie.
Chwila przerwy.
– Słuchaj, nie pamiętasz gdzie jest gwarancja na lodówkę? Muszę zgłosić naprawę.
– Zielona teczka, trzecia półka w schowku.
– Czy nie zabrałaś jej może?
– Nie. Niczego twojego nie ruszałam.
– Ok. Dzięki.
Odłożyła słuchawkę. Posiedziała chwilę, patrząc na topniejący śnieg za oknem. Na dachach garaży robiły się pierwsze plamy. Zaraz wiosna.
Wzięła druty. Zaczynała nowy sweter miękki, stalowoniebieski. Dla siebie.
***
W marcu na szpitalnych korytarzach wieść niosła, iż odchodzi kierownik finansów, pan Stanisław. Będzie miejsce. Pani dyrektor, Olga Konarska, zaprosiła Barbarę na rozmowę.
– Pani Barbaro, szczerze powiem: już dawno pani zasługuje na awans. Czemu nigdy się pani nie zgłaszała?
Barbara pomyślała.
– Chyba przez rodzinę. Nie chciałam dodatkowego stresu.
– A teraz?
– Teraz są inne okoliczności.
– Słyszałam. Przykro mi.
– Nie trzeba współczuć. Proszę po prostu powiedzieć, co potrzeba zrobić.
Olga Konarska uśmiechnęła się.
– Pani już to wszystko wie lepiej ode mnie. Zgłosić wniosek?
– Tak.
Napisała od razu. Do domu wróciła na piechotę, choć autobus akurat przyjechał. Chciała się po prostu przejść. Marzec pachniał mokrym asfaltem i czymś świeżym. Szedła i myślała, kiedy ostatni raz zwracała uwagę na takie drobiazgi: zapach marcowego popołudnia, tęczowe kałuże, pąki drzew prawie pękające.
Życie toczy się dalej, powtarzała sobie. Banał, ale banały są prawdziwe.
***
W kwietniu Michał przyszedł. Bez zapowiedzi, po prostu zadzwonił do drzwi.
Otworzyła. Stał na półpiętrze, w kurtce, którą sama mu kupiła trzy lata wcześniej w galerii, nieogolony, z podkrążonymi oczami.
– Mogę wejść?
– Po co?
Opuścił wzrok.
– Basia, chciałbym pogadać.
Odsunęła się. wszedł. Rozejrzał się zauważył nowe ściany, zasłony, przestawione meble. Zamilkł.
– Miałaś remont.
– Tak.
– Dobrze wygląda.
Nie odpowiedziała. Weszła do kuchni, nastawiła czajnik. Ruchy bezwiedne.
Michał usiadł przy stole. Patrząc na niego, widziała go inaczej niż kiedyś. Nie lepiej, nie gorzej po prostu inaczej, jak patrzy się na stare miejsca po latach: znajome, ale widać nowe szczegóły.
– Jak się masz? zapytał.
– Dobrze. Dostałam awans.
– Naprawdę? Gratuluję. Zasłużyłaś.
– Tak, dawno.
Usłyszał to. Krótkie milczenie.
– Basia…
– Michał, powiedz, o co chodzi.
Pocieranie nosa znajomy gest, zawsze gdy robiło mu się głupio lub szukał słów.
– Z Agnieszką… nie bardzo nam się układa. Nie jest źle, lecz… inaczej niż sądziłem.
– Bywa.
– Myślałem… zawahał się, potem jednak dokończył: Że będę mógł wrócić. Zawsze… rozumiałaś. Wszystko ogarniałaś.
Barbara rozlała herbatę. Postawiła kubek przed nim, drugi dla siebie. Przysiadła na brzegu stołu.
– Tak, ogarniałam. Dwadzieścia osiem lat. Dopóki byłeś, prawie tego nie zauważałeś.
– Zauważałem.
– Niezbyt. Inaczej nazywałbyś mnie inaczej.
Umilkł.
– Nie chciałem cię urazić. Ostoja to…
– To oznacza, iż ciebie nie ma. Ostoja to ten, kto zostaje z tyłu, gdy reszta idzie do przodu. Wygodne miejsce, na którym opiera się gospodarka.
– Basia…
– Michał, bez żalu. Serio. Po prostu wyjaśniam, dlaczego nie będzie tak, jak myślisz.
– Chcę wrócić.
– Słyszę.
– A ty… nie?
Spojrzała na niego znajoma twarz, a teraz w pełni bezradna. Tego się nie spodziewał. Myślał o łzach, pretensjach, może gniewie, a potem przebaczeniu. Był pewien, iż przebaczenie będzie, bo przecież ona potrafiła. Była ostoją.
– Nie odpowiedziała spokojnie.
– Czemu?
– Bo nie chcę.
Wpatrywał się w nią, nie rozumiał.
– Ale przecież… sama jesteś.
– Tak. I dobrze mi.
– Niemożliwe, żeby dobrze być samej. Udajesz.
Podniosła kubek.
– Wiesz, co mnie zaskoczyło przez te miesiące? Bałam się, iż bez ciebie będzie pusto. Bardzo się bałam. A okazało się, iż jest mnóstwo miejsca. Dla mnie.
Michał milczał.
– Może jesteś dobrym człowiekiem, powiedziała, bez złości, z uznaniem. Ale zawsze myślałeś, iż będę tu na zawsze. Ostoja nie znika. A ja zniknęłam.
– Co mam robić?
– Nie wiem, Michał. To już twój problem.
Wypił herbatę. Posiedział, wstał.
– Złożysz pozew o rozwód?
– Tak. Już się dowiadywałam.
Kiwnął głową. Wziął kurtkę.
– To… do widzenia.
W drzwiach jeszcze się odwrócił.
– Zmieniłaś się.
– Nie. Po prostu mnie nie widziałeś.
Drzwi się zamknęły.
Barbara posiedziała chwilę przy stole. Za oknem życie toczyło się swoim rytmem jeździły auta, ktoś rozmawiał na podwórku. Zwykły kwietniowy wieczór w Otwocku.
Pozmywała kubki, otworzyła okno. Do pokoju wpadło powietrze pachnące ziemią i topolami.
***
Pana Jana Grabowskiego zobaczyła pierwszy raz na zebraniu wspólnoty. Wprowadził się zimą, zamienił dom pod miastem na mieszkanie na szóstym piętrze dzieci dorosły, jeden syn w Warszawie, drugi w Radomiu, dom był już za duży.
Miał pięćdziesiąt osiem lat. Niski, szczupły, krótko ostrzyżony, z szarymi oczami. Inżynier-projektant, rysował mosty i wiadukty, wdowiec od trzech lat.
Na zebraniu spokojnie i rzeczowo opowiadał, co trzeba zrobić z przeciekającym dachem. Mówił bez irytacji, rzeczowo. Zarządca go słuchał.
Barbara zauważyła go, bo zachowywał się, jak ktoś, kto nie musi nikomu udowadniać swojej wartości.
Poznali się niby przypadkiem w windzie na początku maja. Wiozła wielką torbę z włóczką, którą kupiła na targu torba była niewygodna, jej róg uwierał o drzwi windy.
– Pomóc pani? zapytał.
– Nie trzeba, dam radę.
– Widzę, iż pani daje radę. Ale byłoby szybciej, jakbym pomógł.
Roześmiała się. Podała mu torbę.
Rozgadali się w windzie, potem w korytarzu. Odprowadził ją pod drzwi.
– Robi pani na drutach? zapytał, wskazując włóczkę.
– Tak. Ma się pani z czego śmiać?
– Nie, przeciwnie. Cieszę się. Zostało mi sporo włóczki po żonie, nie mam z tym co zrobić. Może pani się przyda?
Wzięła. Włóczka była porządna, z merynosa, starannie zwinięta.
Zaczęli rozmawiać czasem, gdy się spotykali na klatce. Zaczął wpadać na herbatę raz, potem drugi. Rozmawiali o mieście, pracy, książkach. On czytał sporo i sensownie, nie popisywał się, umiał słuchać. A kiedy myślała na głos, umiał milczeć.
W czerwcu wydziergała dla niego szalik. Szary, z tej właśnie merynosowej włóczki.
– Po co? zdziwił się. Przecież lato.
– Do jesieni będzie. Przy okazji sprawdziłam, jak się robi z nową włóczką.
– I jak?
– Dobrze się robi.
Przyjął szalik poważnie, bez udawanej skromności, tylko podziękował. Spodobało jej się to.
***
W lipcu złożyła papiery do sądu. Michał nie protestował. Spotkali się u notariusza, podpisali dokumenty. Wyglądał na zmęczonego i zagubionego. Ona miała na sobie letnią sukienkę, pierwszą od lat w jasnych, żywych kolorach kupiła ją w maju, dla siebie.
– Jak się czujesz? zapytał na ulicy, kiedy już było po wszystkim.
– Dobrze, odpowiedziała. I to była prawda.
– Agnieszka wyjechała do rodziców, rzucił, choć nie pytała. Do Bydgoszczy. Tam mieszka jej matka.
– Rozumiem.
– Zostałem sam.
Spojrzała na niego, bez żalu i bez satysfakcji.
– Dasz sobie radę. Potrafisz.
– Tak myślisz?
– Tak. Ale musisz nauczyć się samodzielności. To nie jest trudne, jeżeli się postarasz.
Pożegnali się. Ona poszła w jedną stronę, on w drugą.
Poszła do sklepu, kupiła pół kilo czereśni, dojrzałych, dużych. Wysypała kilka na rękę, stojąc na słońcu, i zjadała powoli przed wejściem, pestki zbierała do woreczka. Czereśnie były pyszne.
***
Jan Grabowski zaprosił ją do kina w sierpniu. Bez ceregieli.
– Podobno fajny film grają. Idziemy?
– Idziemy.
Film faktycznie był niezły stara polska komedia w letnim kinie w parku miejskim. Siedzieli na drewnianych ławkach, dookoła rodziny, emeryci. Razem śmiali się w tych samych miejscach.
Po seansie poszli pieszo przez park. Wieczór był ciepły, zmierzch wolno zapadał. Opowiedziała mu o swoim szydełkowaniu na zamówienie, o tym, jak to się zaczęło zupełnie przez przypadek. Uważnie słuchał.
– Nie przestawaj powiedział poważnie. To coś od serca. Rzadkie dzisiaj.
– Tak pan mówi o szaliku.
– Mówię o szaliku. Naprawdę świetny.
Po krótkim milczeniu dodał:
– Nigdzie się nie spieszę. Pani chyba też.
– Nie.
– To dobrze.
Nie pytała, co dokładnie ma na myśli. Wiedziała.
***
Jesienią Halina przyszła w odwiedziny i zastała Barbarę przy dzierganiu w oknie. W mieszkaniu pachniało kawą, na stole leżały motki włóczki w trzech odcieniach niebieskiego, na laptopie wyświetlały się zamówienia przez lato zebrało się ich zadziwiająco dużo.
– Założyłaś stronę w internecie? spytała Halina, patrząc na laptopa.
– Pomogła mi córka sąsiadki. Zdjęcia robót, ceny, zasady. Już dwadzieścia trzy wykonane zamówienia.
– Basia, naprawdę?
– Naprawdę. Nieduże pieniądze, ale własne. I ciekawe.
Halina pokręciła głową.
– Niedawno kto by pomyślał…
– Nikt. Ja sama nie.
– A ten twój sąsiad, Janek… Halina spojrzała spod oka.
– Co z Jankiem?
– Nic. Tylko mówisz o nim jakoś inaczej.
Barbara zamilkła na chwilę, dalej robiąc na drutach.
– Spokojnie mi z nim. Po prostu. Nie umiem tego wyjaśnić.
– Nie musisz powiedziała Halina. Rozumiem.
Pijały kawę, gadały o wnukach Haliny, o nowym remoncie w przychodni naprzeciwko, o promocjach w Moim Domu, na które trzeba by się wybrać. Zwyczajna rozmowa dwóch kobiet przy kawie we wrześniowe popołudnie.
Za oknami Otwock żył swoim rytmem. Liście topoli żółkły wzdłuż alei. Na podwórku ktoś wyprowadzał psa. Chłopiec jechał na rowerze, skupiony, patrzył pod nogi.
Barbara sięgnęła po następny motek, odnalazła koniec nitki. Nowe zamówienie czapka w warkocze, termin za dwa tygodnie. Da radę.
Palce sprawnie złapały włóczkę. Druty zaczęły pracować, znajome, spokojne ruchy. Za oknem pierwszy jesienny deszcz odbijał się od liści drzew, a one uginały się, błyszczące, prawdziwe.
