Polscy mężczyźni żyją średnio o ponad siedem lat krócej niż kobiety. Ponad połowa tej różnicy powstaje przed 65. rokiem życia. Dlaczego tak się dzieje? Czy chodzi o unikanie lekarzy, niezdrowe nawyki, a może o system ochrony zdrowia, który nie odpowiada na potrzeby mężczyzn? Nowy raport „7 lat różnicy. Zdrowie mężczyzn w Polsce 2026” pokazuje, gdzie tracimy najwięcej lat życia i co można zrobić, żeby to zmienić.
Listopad to miesiąc poświęcony zdrowiu mężczyzn. W tym czasie szczególnie dużo mówi się o profilaktyce raka prostaty i jąder, zdrowiu psychicznym oraz znaczeniu regularnych badań. Czy to wystarczy, aby zachęcić mężczyzn do wizyty u lekarza i sprawić, żeby żyć dłużej?
Z raportu „7 lat różnicy. Zdrowie mężczyzn w Polsce 2026”, przygotowanego przez prof. dr. hab. n. med. Piotra Radziszewskiego z Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego, wynika, iż problem jest znacznie bardziej złożony.
Autor przeanalizował dane dotyczące długości życia, chorób, zachowań zdrowotnych oraz funkcjonowania systemu ochrony zdrowia. Wnioski pokazują, iż wielu przedwczesnych zgonów można potencjalnie uniknąć dzięki wcześniejszemu wykrywaniu zagrożeń, skutecznemu leczeniu i lepszej organizacji opieki.
Siedem lat życia mniej. Skąd bierze się ta różnica?
Według danych Głównego Urzędu Statystycznego w 2025 roku przeciętne trwanie życia mężczyzn w Polsce wynosiło 75,37 roku, podczas gdy kobiet 82,48 roku. Różnica wynosiła więc 7,11 roku.
Choć w ostatnim roku nieco się zmniejszyła, Polska przez cały czas wypada słabo na tle innych europejskich państw. Według danych Eurostatu za 2024 rok zajmowała 28. miejsce wśród 34 analizowanych państw pod względem przeciętnego trwania życia mężczyzn.
Co szczególnie ważne, aż 51,9% różnicy w długości życia między kobietami a mężczyznami powstaje przed 65. rokiem życia. Oznacza to, iż mężczyźni tracą lata życia w okresie aktywności zawodowej, wychowywania dzieci, budowania relacji i realizowania swoich planów.
Istotne są również nierówności społeczne. Raport wskazuje, iż dalsze trwanie życia trzydziestoletnich mężczyzn może różnić się choćby o 13 lat w zależności od poziomu wykształcenia. To większa różnica niż ta, która dzieli przeciętną długość życia kobiet i mężczyzn.
Wykształcenie nie jest tutaj prostą przyczyną dłuższego lub krótszego życia. Wiąże się jednak z warunkami pracy, sytuacją materialną, dostępem do opieki zdrowotnej i narażeniem na czynniki ryzyka.
Dlaczego mężczyźni umierają wcześniej?
Nie ma jednej przyczyny, która wyjaśniałaby siedmioletnią różnicę. Raport wskazuje na kilka nakładających się problemów.
Choroby układu krążenia i nowotwory odpowiadały, każda z tych grup osobno, za około 21% potencjalnych utraconych lat życia mężczyzn przed 75. rokiem życia. Znaczącą rolę odgrywają również zachowania zdrowotne.
Według danych przytoczonych w raporcie:
- 64% dorosłych mężczyzn w Polsce ma wskaźnik BMI wynoszący co najmniej 25, wskazujący na nadwagę lub otyłość.
- 28,8% mężczyzn pali papierosy codziennie.
- 27,2% spożywa alkohol w sposób ryzykowny.
Warto pamiętać, iż te grupy częściowo się pokrywają. U jednej osoby może występować jednocześnie kilka czynników ryzyka.
Szczególnie niepokojące są dane dotyczące alkoholu. W 2022 roku umieralność polskich mężczyzn z przyczyn w całości przypisywanych spożywaniu alkoholu była o 114% wyższa od średniej unijnej.
Picie ryzykowne nie musi oznaczać uzależnienia. Może dotyczyć również osób, które piją tylko podczas weekendowych spotkań, ale jednorazowo spożywają duże ilości alkoholu.
Regularne badania, ograniczanie spożycia alkoholu, rezygnacja z palenia i aktywność fizyczna mogą zmniejszać ryzyko wielu chorób. Równie ważne jest jednak rozpoznawanie problemów zdrowotnych i zapewnienie odpowiedniego leczenia.
Zdrowie psychiczne mężczyzn. Liczby, których nie możemy ignorować
Jednym z najbardziej alarmujących wniosków raportu są dane dotyczące samobójstw.
Według Komendy Głównej Policji w 2025 roku w Polsce odnotowano 4776 zgonów w wyniku zachowań samobójczych. Aż 3975 z nich dotyczyło mężczyzn.
Mężczyźni stanowili 83,2% wszystkich osób, które zmarły w wyniku zachowań samobójczych.
Choć liczba takich zgonów w ostatnich latach spada, dysproporcja między płciami pozostaje bardzo duża.
Autor raportu zwraca uwagę, iż kiedy uwzględnimy liczbę potencjalnych lat życia utraconych przed 75. rokiem życia, samobójstwa okazują się jednym z najpoważniejszych problemów zdrowotnych mężczyzn. Według analizy danych za 2023 rok odpowiadały za więcej utraconych lat niż rak płuca, udar czy zawał serca rozpatrywane osobno.
Wynika to między innymi z wieku osób, które umierają w wyniku samobójstwa. Wiele z tych tragedii dotyczy mężczyzn w czwartej i piątej dekadzie życia.
Dlaczego mężczyznom tak trudno prosić o pomoc?
Od dzieciństwa chłopcy często słyszą, iż powinni być silni, samodzielni i nie okazywać słabości. W dorosłym życiu takie przekonania mogą utrudniać rozmowę o emocjach, przyznanie się do kryzysu czy zgłoszenie się po pomoc psychologiczną.
Problemy ze zdrowiem psychicznym nie zawsze objawiają się w taki sam sposób. Obok obniżonego nastroju mogą pojawić się drażliwość, wycofywanie się z relacji, trudności ze snem, sięganie po alkohol czy zachowania ryzykowne.
Nie oznacza to, iż każdy mężczyzna, który staje się drażliwy albo izoluje się od znajomych, ma depresję. jeżeli jednak obserwujemy wyraźną zmianę zachowania bliskiej osoby, warto zapytać, jak się czuje i czy potrzebuje wsparcia.
Szczególną uwagę należy zwrócić na osoby przechodzące przez trudne doświadczenia, takie jak rozstanie, utrata pracy, poważna choroba czy kryzys finansowy.
Raport podkreśla również znaczenie ciągłości opieki po próbach samobójczych i hospitalizacjach psychiatrycznych. To okres, w którym ryzyko kolejnego kryzysu może być szczególnie wysokie. Osoba opuszczająca szpital nie powinna zostawać sama z zadaniem organizowania dalszej pomocy.
Co możemy zrobić? Rozmawiać o zdrowiu psychicznym bez oceniania, traktować poważnie sygnały kryzysu i zachęcać do korzystania z profesjonalnego wsparcia. jeżeli bliska osoba mówi o myślach samobójczych, należy potraktować to poważnie, zapytać wprost o jej bezpieczeństwo i pomóc jej uzyskać odpowiednią pomoc. W sytuacji bezpośredniego zagrożenia życia trzeba zadzwonić pod numer 112.
Problemy z erekcją mogą powiedzieć więcej o zdrowiu, niż myślisz
Zdrowie seksualne jest ważnym elementem ogólnego stanu zdrowia. Tymczasem wielu mężczyzn przez cały czas odczuwa wstyd związany z zaburzeniami erekcji, problemami z libido czy trudnościami z płodnością.
Raport zwraca uwagę, iż dolegliwości urologiczne mogą być jednym z powodów, dla których mężczyzna po raz pierwszy od wielu lat zgłasza się do lekarza.
I właśnie taka wizyta może mieć ogromne znaczenie.
Zaburzenia erekcji mogą wynikać z wielu przyczyn: stresu, depresji, lęku, chorób przewlekłych, działania leków czy problemów w relacji. Mogą być również związane z zaburzeniami krążenia.
Jak wskazuje autor raportu, zaburzenia erekcji o podłożu naczyniowym mogą poprzedzać kliniczne objawy chorób sercowo-naczyniowych o około 2–5 lat.
Dzieje się tak między innymi dlatego, iż naczynia krwionośne prącia mają mniejszą średnicę niż tętnice wieńcowe. Zaburzenia przepływu krwi mogą więc ujawniać się w funkcjonowaniu seksualnym wcześniej niż w postaci objawów choroby serca.
Nie oznacza to jednak, iż każde problemy z erekcją świadczą o chorobie kardiologicznej.
Co możemy zrobić? jeżeli trudności z erekcją powtarzają się lub utrzymują, warto zgłosić się do lekarza. Konsultacja może obejmować ocenę ciśnienia tętniczego, poziomu glukozy, lipidów, przyjmowanych leków oraz zdrowia psychicznego. Nie trzeba czekać, aż problem zacznie poważnie wpływać na życie seksualne czy relację.
Profilaktyka raka prostaty i jąder. Co powinni wiedzieć mężczyźni?
Movember od lat przypomina o dwóch ważnych problemach zdrowotnych: raku prostaty i raku jąder.
Według danych Krajowego Rejestru Nowotworów za 2023 rok rak prostaty był najczęściej diagnozowanym nowotworem złośliwym u mężczyzn w Polsce. Rozpoznano 23 710 nowych przypadków tej choroby, co stanowiło około jedną czwartą wszystkich nowych rozpoznań nowotworów złośliwych u mężczyzn.
Jednak liczba zachorowań nie przekłada się bezpośrednio na liczbę zgonów. Rak prostaty odpowiadał za 11% zgonów nowotworowych mężczyzn, podczas gdy rak płuca za 25,4%.
W przypadku raka prostaty ważne jest indywidualne podejście do wczesnego wykrywania. Badanie PSA może pomóc wykryć chorobę, ale wiąże się również z ryzykiem wyników prowadzących do niepotrzebnej diagnostyki i rozpoznawania nowotworów, które nigdy nie spowodowałyby objawów.
Dlatego decyzję o badaniu warto podjąć wspólnie z lekarzem, uwzględniając wiek, historię rodzinną i indywidualne czynniki ryzyka.
Rak jąder występuje znacznie rzadziej, ale dotyczy przede wszystkim młodszych mężczyzn. Niepokojące objawy, takie jak wyczuwalny guzek, zmiana wielkości jądra czy uczucie ciężkości w mosznie, wymagają konsultacji lekarskiej. Warto znać naturalny wygląd i budowę swoich jąder, żeby móc zauważyć ewentualne zmiany.
Dlaczego mężczyźni rzadziej korzystają z profilaktyki?
W pierwszym roku działania programu „Moje Zdrowie” mężczyźni stanowili 37,45% uczestników.
Ta liczba pokazuje, iż wśród osób korzystających z programu przeważały kobiety. Nie oznacza jednak, iż tylko taki odsetek wszystkich mężczyzn w Polsce wykonuje badania profilaktyczne.
Dlaczego część mężczyzn nie korzysta z dostępnych świadczeń?
Raport wskazuje na kilka rodzajów barier: konieczność dopasowania wizyty do godzin pracy, skomplikowany proces rejestracji, wcześniejsze doświadczenia z systemem ochrony zdrowia oraz przekonania dotyczące męskości i samodzielności.
Czasami problemem jest również brak jasnej informacji, co zrobić po otrzymaniu nieprawidłowego wyniku.
Pacjent wykona badanie, dowie się, iż coś jest nie tak, ale dalsze działania wymagają samodzielnego szukania specjalisty, kolejnych terminów i organizowania wizyt.
Autor raportu podkreśla, iż skuteczność profilaktyki należy oceniać nie tylko na podstawie liczby przeprowadzonych badań, ale również tego, ilu pacjentów otrzymało diagnozę, rozpoczęło leczenie i pozostaje pod kontrolą.
To ważna zmiana perspektywy. Za poprawę zdrowia mężczyzn odpowiadają nie tylko oni sami, ale również sposób organizacji ochrony zdrowia.
Co możesz zrobić dla swojego zdrowia już teraz?
Nie trzeba czekać na Movember ani na pojawienie się niepokojących objawów, żeby zacząć dbać o zdrowie.
1. Zacznij od lekarza POZ. Nie musisz wiedzieć, jakie dokładnie badania powinieneś wykonać. Lekarz może ocenić indywidualne czynniki ryzyka, sprawdzić ciśnienie tętnicze i ustalić, jakie badania będą potrzebne. jeżeli kwalifikujesz się do programu „Moje Zdrowie”, możesz również z niego skorzystać.
2. Nie ignoruj zmian w funkcjonowaniu seksualnym. Nawracające problemy z erekcją, zmiany libido, ból czy trudności z oddawaniem moczu warto omówić z lekarzem. Mogą mieć różne przyczyny, a wiele z nich można skutecznie leczyć.
3. Zwróć uwagę na zdrowie psychiczne. Długotrwały stres, problemy ze snem, utrata zainteresowań, drażliwość lub poczucie beznadziei są wystarczającymi powodami, żeby poszukać wsparcia. Nie musisz czekać na poważny kryzys.
4. Przyjrzyj się swoim nawykom. Palenie tytoniu, ryzykowne spożywanie alkoholu, niewystarczająca aktywność fizyczna i nieprawidłowa masa ciała mogą zwiększać ryzyko chorób przewlekłych. Warto zacząć od zmian, które można utrzymać długoterminowo.
5. Nie odkładaj wizyty, kiedy coś cię niepokoi. Krew w moczu, wyczuwalny guzek jądra, utrzymujące się dolegliwości czy powtarzające się zaburzenia erekcji powinny skłonić do konsultacji. Nagłe objawy, takie jak silny ból w klatce piersiowej czy objawy udaru, wymagają natychmiastowej pomocy medycznej.
6. Dbaj również o relacje. Rozmowa z bliskimi, proszenie o pomoc i reagowanie na pogorszenie samopoczucia mają znaczenie dla zdrowia psychicznego. jeżeli zauważasz, iż ktoś z twojego otoczenia przechodzi trudny okres, nie czekaj, aż sam poprosi o wsparcie.
Co musi się zmienić, żeby mężczyźni żyli dłużej?
Raport „7 lat różnicy” pokazuje, iż indywidualne decyzje dotyczące zdrowia są ważne, ale niewystarczające.
Potrzebujemy profilaktyki dostępnej również dla osób pracujących w nieregularnych godzinach, lepszej współpracy między specjalistami i sprawniejszego kierowania pacjentów do dalszego leczenia.
Ważne jest też, żeby kontakt z lekarzem jednej specjalności był okazją do zauważenia innych problemów zdrowotnych. Mężczyzna zgłaszający się do urologa z zaburzeniami erekcji może potrzebować również oceny ryzyka kardiologicznego. Pacjent trafiający do lekarza z powodu problemów ze snem może wymagać wsparcia psychicznego.
Szczególną uwagę trzeba poświęcić mężczyznom, którzy najrzadziej korzystają z profilaktyki i są najbardziej narażeni na przedwczesną śmierć.
Movember przypomina nam, jak ważne jest zdrowie mężczyzn. Jednak rozmowa o nim nie powinna kończyć się wraz z listopadem.
Siedem lat to czas, który można spędzić z bliskimi, rozwijać zainteresowania, budować relacje i realizować plany. Warto zrobić wszystko, żeby jak najwięcej mężczyzn mogło przeżyć te lata w zdrowiu.
Źródła
- Radziszewski P., 7 lat różnicy. Zdrowie mężczyzn w Polsce 2026. Wydanie pierwsze. Pharma Medical House, Warszawa 2026. Podstawowe dane: s. 7–11; zdrowie psychiczne: s. 60–65; urologia i zaburzenia erekcji: s. 89–112; profilaktyka i bariery w opiece: s. 117–124.
- Główny Urząd Statystyczny, dane dotyczące przeciętnego trwania życia kobiet i mężczyzn w Polsce w 2025 r., cytowane w raporcie.
- Komenda Główna Policji, statystyki zachowań samobójczych za 2025 r., cytowane w raporcie.
- Krajowy Rejestr Nowotworów, dane o zachorowaniach i zgonach nowotworowych za 2023 r., cytowane w raporcie.
- Narodowy Instytut Zdrowia Publicznego PZH–PIB, dane dotyczące nierówności zdrowotnych i czynników ryzyka, cytowane w raporcie.
