Siedziałem we wtorek po południu na tarasie kawiarni w porcie, patrzyłem na kołyszące się kutry i myślałem, iż życie to jednak ma specyficzne poczucie humoru. Zamówiłem podwójne espresso, chociaż lekarz kazał mi odstawić kofeinę. Wyciągnąłem paczkę cameli, poklepałem się po kieszeni marynarki — zapalniczka została w samochodzie. Podszedłem do baru, poprosiłem o zapałki. Dziewczyna za ladą, może dwudziestoparoletnia, z kolczykiem w nosie i włosami związanymi w wysoki kucyk, podała mi pudełko z nadrukiem jakiegoś klubu żeglarskiego.
Wróciłem na miejsce, zapaliłem, wciągnąłem dym głęboko w płuca. Na sąsiednim stoliku mewa dobierała się do niedojedzonej gofry. Odpędziłem ją ruchem dłoni. Przedwczoraj przyjechałem do Ustki — spontaniczna decyzja po telewizyjnej prognozie pogody, która obiecywała tydzień słońca nad Bałtykiem. Zostawiłem firmę na głowie Szymona, wspólnika, wsiadłem w BMW i po czterech godzinach byłem na miejscu. Wynająłem apartament w hotelu "Na Wydmach", ostatni wolny numer z widokiem na latarnię. Miałem odpocząć, przewietrzyć głowę po rozwodzie, który formalnie zamknął się w zeszłym miesiącu. Nie planowałem żadnych spotkań z duchami przeszłości. Ale jak widać, duchy również nie pytały mnie o zdanie.
Zobaczyłem ją na promenadzie w poniedziałek rano, zaledwie kilkanaście godzin po przyjeździe. Schodziłem po drewnianych schodkach na plażę zachodnią, przeskakując po dwa stopnie, kiedy tłum przede mną rozstąpił się, przepuszczając kobietę w lnianej sukience koloru bladego błękitu. Niosła w ręku parawany plażowe i torbę z IKEA, z której wystawał ręcznik w pomarańczowe pasy. Odwróciła się profilem, poprawiając okulary przeciwsłoneczne na nosie — i wtedy serce mi stanęło.
Marta. Marta Zielińska. Chociaż teraz pewnie nosiła jakieś inne nazwisko, nie moje.
Nie zmieniła się prawie wcale. Te same piegi na ramionach, ten sam profil z lekko zadartym nosem, te same sploty włosów, teraz już poprzetykane srebrem na skroniach. Kiedyś potrafiłem rozpoznać ją z odległości stu metrów po sposobie, w jaki poprawiała pasek od torebki. Osiemnaście lat minęło, a ten odruch wciąż miała ten sam — nieświadomy, szybki ruch palcami po ramieniu. Stałem jak wryty, czułem, jak pot spływa mi po plecach, chociaż słońce jeszcze nie zaczęło mocno grzać. Chciałem zrobić krok do przodu, krzyknąć, złapać ją za łokieć. Ale nogi wrosły mi w deskę.
Zamiast tego cofnąłem się, wróciłem do hotelu i przez kolejną godzinę chodziłem od ściany do ściany, przestawiając z miejsca na miejsce szklankę z niewypitą herbatą. Zadzwoniłem do recepcji z kompletnie idiotycznym pytaniem o godziny otwarcia basenu, chociaż basen miałem w nosie. Potrzebowałem czasu, żeby ułożyć sobie w głowie, co adekwatnie czuję.
Nigdy nie byłem wielkim romantykiem. Kiedy rzuciłem Martę na dwa dni przed naszym cywilnym, miałem dwadzieścia cztery lata, dwieście złotych w kieszeni odłożonych na obrączki i potężny problem w postaci Zbigniewa Kowalskiego, który koniecznie chciał przejąć mój warsztat samochodowy w Słupsku. Ojciec Marty dał nam działkę pod Słupskiem, kawałek ziemi z fundamentami pod dom. Miało być pięknie: ślub w urzędzie, podróż poślubna w Bieszczady pożyczonym maluchem, a potem wspólne budowanie życia. Tyle iż Kowalski miał inne plany. Dwa dni przed ślubem pod dom rodziców podjechały dwie czarne skody z przyciemnionymi szybami. Facet w skórzanej kurtce wysiadł, zapukał do drzwi i powiedział, iż jeżeli do piątku nie oddam interesu za długi, które ciągnęły się jeszcze za poprzednim właścicielem warsztatu, to wesele zamieni się w stypę. Mówił spokojnie, prawie uprzejmie, tylko w oczach miał ten wyraz, który mówił, iż żartów nie będzie.
Tej nocy spakowałem do reklamówki trzy pary spodni, koszule, paszport, który ledwo odebrałem, i całą gotówkę, jaką znalazłem w puszce po herbacie pod zlewem. Na starej kuchennej serwecie, która walała się obok, napisałem długopisem: "Martuś, tak będzie lepiej. Wybaczysz mi kiedyś". Głupie, wiem. Miałem dwadzieścia cztery lata i wydawało mi się, iż ratuję jej życie. Że znikam, żeby Kowalski nie szukał mnie u niej. Że ona zrozumie.
Wyjechałem do Holandii, potem na kilka lat do Niemiec. Pracowałem w warsztacie pod Rotterdamem, sypiałem w przyczepie kempingowej na przedmieściach. W końcu wróciłem do kraju — już nie do Słupska, tylko do Gdańska. Otworzyłem własny serwis na Oruni, spłaciłem długi z odsetkami, kupiłem mieszkanie na Zaspie. Ożeniłem się z kobietą, której nigdy tak naprawdę nie kochałem, i rozstałem się po czterech latach bez większych emocji. Wszystkie te lata wracał mi w snach obraz Marty, jej zaplakanej twarzy, chociaż nigdy jej zapłakanej nie widziałem. Widziałem tylko moje wyobrażenie tego, co zrobiłem.
I oto stała na promenadzie w Ustce, dwadzieścia metrów ode mnie, żywa i prawdziwa.
Skończyłem espresso i ruszyłem wzdłuż kanału portowego. Wiedziałem, co zrobię. Po pierwsze, znajdę ją. Po drugie, wytłumaczę wszystko. Po trzecie… sam nie wiedziałem, co po trzecie. Ale przynajmniej tym razem nie ucieknę.
Namierzyłem ją dość szybko. Zapytałem w kilku pensjonatach, opisałem kobietę w niebieskiej sukience z piegami na ramionach. W pensjonacie "Pod Foką", niecałe dwieście metrów od plaży, pani Zofia, właścicielka — tusza w kwiecistej sukience i nieodłączny pies rasy shih tzu na kolanach — uśmiechnęła się domyślnie, kiedy opowiedziałem, iż szukam dawnej znajomej.
— Pani Marta z pokoju numer cztery na piętrze? — zapytała, poprawiając okulary. — Owszem, mieszka. Wynajęła u mnie pokój na tydzień, przedłużyła jeszcze o drugi. Na co dzień mieszka w Łodzi. Miła kobieta, spokojna, chociaż sama. Ale na plażę chodzi codziennie.
Zaproponowałem pani Zofii trzy stówy za numer telefonu do pokoju. Pokręciła głową. Pięć stów — zgodziła się od razu, a jeszcze dorzuciłem bombonierkę czekoladek z pobliskiej cukierni. Umówiliśmy się, iż zadzwoni do mnie do hotelu, jeżeli Marta wyjdzie wieczorem gdzieś dalej niż do spożywczego. Schowałem wizytówkę do kieszeni i wróciłem do siebie.
Zadzwoniła po dwudziestej pierwszej. Marta wyszła z książką na plażę. Złapałem reklamówkę z winem i truskawkami, które kupiłem na targowisku, i prawie biegiem ruszyłem pod "Pod Foką". Serce waliło mi jak młot pneumatyczny. Nie pamiętam, żebym kiedykolwiek tak się denerwował przed jakimkolwiek spotkaniem biznesowym. Kiedy wszedłem po skrzypiących schodach na piętro, zobaczyłem ją przez uchylone okno na korytarzu. Siedziała przy stole, czytała "Sto lat samotności" w starym, poplamionym wydaniu. Odwróciła się na dźwięk moich kroków. Nasze spojrzenia spotkały się przez szybę.
Zapukałem dwa razy. Wstała, podeszła, odsunęła zasuwkę. W progu stanęła ta sama dziewczyna sprzed osiemnastu lat, tylko oczy miała teraz inne — twarde, bez tamtego błysku.
— Krzysiek. — Wypowiedziała moje imię jak stwierdzenie faktu. Ani zaskoczenia, ani złości. Po prostu sucha konstatacja.
— Cześć, Martuś. — Użyłem tego zdrobnienia specjalnie, bo tylko ja tak ją nazywałem. — Można wejść?
Wprowadziła mnie do środka. Pokój był mały, skromny — plastikowa komoda, stary telewizor LG na uchwycie, zasłonki w maki, które pamiętam z pensjonatów jeszcze z dzieciństwa. Postawiłem na stoliku butelkę musującego włoskiego i truskawki, które zdążyły puścić sok w torbie.
Usiadłem na brzegu krzesła. Zacząłem tłumaczyć. Mówiłem o Kowalskim, o skodzie pod domem, o długach po poprzednim właścicielu, o swoich straconych nerwach. Że uciekłem, żeby ją chronić, iż byłem za młody, głupi, iż myślałem: tak będzie bezpieczniej.
Marta słuchała, oparta o parapet. Kiedy skończyłem, powiedziała tylko jedno zdanie, które wbiło mi się w mostek jak nóż do tapet:
— Moja matka po twoim zniknięciu wylądowała na dwa miesiące w szpitalu w Słupsku. Zawał. A ja przez trzy lata trzymałam w szafie suknię ślubną, bo nie mogłam się zmusić, żeby ją wyrzucić. Szukałam cię po całym województwie, myślałam, iż coś ci się stało. A ty, jak rozumiem, zachowywałeś się bohatersko.
Zapadła cisza. Za oknem słychać było, jak pani Zofia podlewa kwiaty z gumowego węża, a pies szczeka na przejeżdżający autobus. Wpatrywałem się w podłogę, odrywając skórkę przy paznokciu.
— Wiem, iż to nie zmienia przeszłości. Ale przyjechałem tutaj i… — podniosłem głowę, szukając w jej twarzy choć cienia sentymentu. — Chciałbym to wszystko jakoś naprawić.
Nie odpowiedziała. Zaproponowałem kolację w porcie, przejażdżkę, cokolwiek. Zaprzeczyła. Stałem w drzwiach, czując, jak pot spływa mi po karku za kołnierzyk koszuli. Wyszedłem.
Następnego dnia postanowiłem spróbować inaczej. Czekałem na nią przy zejściu na plażę wschodnią, wiedząc, iż tamtędy idzie na kąpiel. Kiedy zobaczyłem ją z daleka, ruszyłem w jej stronę z parasolem w dłoni, bo właśnie zaczynał kropić deszcz. — Pójdźmy gdzieś i pogadajmy normalnie — powiedziałem, zasłaniając ją przed mżawką. — Wynająłem stolik na kolację w Smażalni "U Rybaka", miejsca są tam z widokiem na port. Nie odmawiaj.
Spojrzała na mnie z lekkim uśmiechem, ale to nie był uśmiech radości.
— Krzysiek, ty nie przyszedłeś przepraszać. Ty przyszedłeś, żebym ja ci ulżyła. Żebym powiedziała: nie ma sprawy, rozumiem, przez cały czas możemy być razem, tak? A ja nie jestem ci już niczego winna.
Odeszła, zostawiając mnie z parasolem w ręku i uczuciem, iż dostałem w twarz poduszką powietrzną.
Wieczorem znów piłem w portowej kawiarni. Kelnerka poznała mnie i przyniosła rachunek, zanim jeszcze skończyłem kawę. Na nabrzeżu rybacy wyładowywali skrzynki z dorszem, woda błyszczała od zachodzącego słońca. Wyjąłem portfel, rzuciłem na stół pięćdziesiąt złotych, nie czekając na resztę. Wiedziałem już, iż nic tu po mnie. Ona przez te osiemnaście lat zbudowała sobie życie, w którym nie było dla mnie miejsca. Ja chciałem jej dać teraz wszystko — restauracje, wygodę, apartament w Gdańsku. Ale jej nie chodziło o pieniądze. Chodziło o to, iż tamtego dnia w 2006 roku, zamiast mnie, leżała tylko kartka na kuchennej serwetce.
W piątek rano spakowałem torbę. Kiedy zjeżdżałem windą do podziemnego parkingu, portier zagadnął, czy wrócę za rok. Pokręciłem głową. Wsiadłem do BMW i wyjechałem z hotelu, choćby nie oglądając się na latarnię.
Jadąc na wschód, minąłem drogowskaz na Ustkę. Radio grało jakieś stare reggae, słońce odbijało się od szyb, w aucie pachniało waniliowym odświeżaczem, który wisiał przy lusterku. Myślałem o Marcie. O tym, jak uparcie próbowałem znaleźć dla siebie szczelinę w jej poukładanym, samodzielnym świecie. Kiedy zatrzymałem się na stacji benzynowej w okolicy Lęborka, wyjąłem telefon. Wystukałem krótką wiadomość: "Masz rację. Przepraszam. Nie będę już zawracał ci głowy." Wcisnąłem wyślij.
Odpowiedź przyszła, zanim zdążyłem zatankować. Krótka, beznamiętna, jak paragon z kasy fiskalnej: "Michał mówi, żebyś już nie pisał. I żebyś nie przyjeżdżał. Dbaj o siebie, Krzysiek."
Michał. Imię, którego nigdy wcześniej nie słyszałem, a które niosło ze sobą wszystko — jej obecny adres, czyjś ręcznik na sąsiednim wieszaku, czyjeś klucze na wspólnym stoliku w przedpokoju. Zgasiłem ekran. Za oknem przeleciało stado kawek, na dystrybutorze ktoś zostawił pustą puszkę po red bullu. Siedziałem tak kilka minut. Potem zapaliłem papierosa, chociaż obiecałem sobie rzucić, i ruszyłem dalej, bo cóż innego miałem zrobić.
