Skrytka i gamy Zajrzała do skrytki nie po wspomnienia, ale po słoik ogórków kiszonych do sałatki. …

Spiżarka i gamy

Zeszła do piwnicy nie po wspomnienia, ale po słoik kiszonych ogórków do sałatki. Na najwyższej półce, za pudłem z bożonarodzeniowymi lampkami, wystawał róg pokrowca, który nie powinien już istnieć w jej mieszkaniu. Materiał sczerniał, zamek się zacinał. Pociągnęła z głębi wyjechało długie, wąskie, jak wyciągnięty cień, ciało futerału.

Słoik postawiła na taborecie przy drzwiach, żeby nie zapomnieć. Przysiadła na piętach, jakby w tej pozycji łatwiej było nie podejmować decyzji. Zamek poddał się dopiero za trzecim razem. W środku leżały skrzypce. Lakier matowy, struny zwisały, smyczek przypominał stary miotełek. Ale kształt był rozpoznawalny w klatce piersiowej coś przeskoczyło, jakby przełączono światło.

Przypomniała sobie, jak w dziewiątej klasie nosiła ten futerał przez cały Prądnik, wstydząc się, iż wygląda komicznie. Potem technikum, praca, ślub, aż pewnego dnia przestała chodzić do ogniska muzycznego, bo musiała zdążyć w inne życie. Skrzypce oddano na przechowanie rodzicom, potem przeprowadziły się razem z rzeczami i tak wylądowały tutaj, w piwnicy, między torebkami i pudłami. Nie obrażone, tylko zapomniane.

Podniosła instrument ostrożnie, jakby mógł się rozpaść. Drewno wydawało się ciepłe, choć w piwnicy chłodno. Palce same trafiły na gryf, ale zaraz zrobiło się niezręcznie: ręka nie pamiętała, jak chwycić, jakby to była cudza rzecz zabrana bez pytania.

Woda w czajniku zaczęła bulgotać. Wstała, zamknęła piwnicę, ale futerału nie schowała z powrotem. Postawiła go w przedpokoju, opierająć o ścianę, i poszła wyłączyć kuchenkę. Sałatkę można zrobić bez ogórków. Złapała się na tym, iż już szuka usprawiedliwienia.

Wieczorem, gdy naczynia były już zmyte, a na stole została tylko talerzyk z okruszkami chleba, przyniosła futerał do pokoju. Mąż siedział przed telewizorem, przerzucał kanały, nie słuchając. Podniósł wzrok.

Co tam masz?

Skrzypce odparła, zaskoczona własnym spokojem.

No. Czy jeszcze żyją? uśmiechnął się, ale bez złośliwości, raczej z łagodną, domową ironią.

Nie wiem. Zaraz się przekonam.

Otworzyła futerał na kanapie, podkładając pod niego stare ręczniki, żeby nie podrapać tkaniny. Wyjęła skrzypce, smyczek, małe pudełko z kalafonią. Kalafonia popękana, jak lód na stawie. Smużek przejechał po powierzchni, włoski ledwie chwyciły.

Strojenie było osobną porażką. Kołki z trudem się kręciły, struny skrzypiały, jedna od razu pękła i uderzyła ją w palec. Zaklęła cicho, by nie słyszeli sąsiedzi. Mąż mruknął:

Może lepiej oddać do lutnika?

Może zgodziła się, choć już się w niej burzyła złość na siebie, iż nie potrafi choćby nastroić.

Znalazła w telefonie aplikację do strojenia, położyła na ławie. Ekran wyświetlał litery, wskazówka szalała. Kręciła kołki, wsłuchiwała się, jak dźwięk się zapada, a potem gwałtownie rośnie. Ramię zdrętwiało, palce bolały od nieprzywykłego nacisku.

Kiedy w końcu struny przestały brzmieć jak przewody na wietrze, uniosła skrzypce do brody. Podbródek zimny, skóra na szyi poczuła się delikatniejsza. Spróbowała wyprostować plecy, jak uczono, ale ciało się buntowało. Sama się zaśmiała.

Co, koncert? rzucił mąż, nie odrywając oczu od telewizora.

Dla ciebie powiedziała. Bądź czujny.

Pierwszy dźwięk przestraszył ją samą nie nuta, tylko żal. Smyczek drżał, ręka nie umiała prowadzić prosto. Przerwała, wzięła oddech i spróbowała raz jeszcze. Było odrobinę lepiej, ale wstydu nie ubyło.

Wstyd był dorosły, inny niż dawniej, gdy wydawało się, iż cały świat patrzy. Teraz patrzyły tylko ściany, mąż i własne dłonie, nagle obce.

Zagrała puste struny, jak kiedyś w ognisku, powoli, licząc w myślach. Potem próbowała gamę D-dur, ale palce lewej ręki myliły się, nie mogła odnaleźć drugiego, trzeciego. Palce grubsze niż kiedyś, opuszki nie trafiały. Nie bolało jak za dzieciaka tylko głupie poczucie, iż skóra za miękka.

Nic się nie dzieje rzucił mąż niespodzianie. To nie od razu.

Kiwnęła głową, nie wiedząc do końca komu odpowiada. Jemu? Sobie? Skrzypcom?

Następnego dnia poszła do lutnika przy Rondzie Mogilskim. Miejsce nie miało w sobie nic z romantyzmu: szklane drzwi, lada, na ścianach gitary i skrzypce, pachnie lakierem i kurzem. Młody chłopak z kolczykiem przejął instrument, jakby trzymał narzędzie pracy, nie drewno.

Struny na pewno do wymiany powiedział. Kołki przesmarować, podstawek poprawić. Smyczek by się przydało przewlec, ale to już drożej.

Usłyszała drożej i spięła się w głowie rachunki za prąd, leki, prezent na urodziny wnuczki. Już chciała zrezygnować, ale zapytała:

A jeżeli na razie tylko struny i podstawek?

Można. Da się grać.

Zostawiła skrzypce, wzięła pokwitowanie, schowała je do portfela obok dwudziestu złotych. Wychodząc na ulicę poczuła się dziwnie jakby oddała do naprawy nie przedmiot, ale część siebie, którą mają jej zwrócić w lepszym stanie.

W domu otworzyła laptopa i wpisała lekcje skrzypiec dla dorosłych Kraków. Roześmiała się: dla dorosłych! Jakby była osobna rasa, dla której wszystko trzeba tłumaczyć powoli, delikatniej.

Znalazła kilka ogłoszeń jedne obiecywały efekty już po miesiącu, inne zachwalały indywidualne podejście. Pozamykała karty, bo od samych słów robiło się nieswojo. Potem na nowo otworzyła i napisała do nauczycielki z Czyżyn: Dzień dobry, mam 52 lata. Chcę odświeżyć umiejętności. Czy możliwe?

Po wysłaniu od razu poczuła żal chciała wycofać, jakby wyznała słabość. Ale wiadomość już poszła.

Wieczorem przyszedł syn. Wszedł do kuchni, pocałował ją w policzek, zapytał o pracę. Zaparzyła herbatę, podała ciasteczka. Syn dostrzegł futerał w kącie.

To skrzypce? zdziwił się jak dziecko.

Tak. Odnalazłam. Myślę żeby spróbować.

Mama, serio? uśmiechnął się, ale bez kpiny, raczej z nieśmiałością. Przecież dawno.

Dawno przyznała. Właśnie dlatego.

Usiadł, obracał ciasteczko w dłoniach.

Po co ci to? Przecież i tak jesteś zmęczona.

Poczuła, jak w niej rośnie odruch: uzasadniać, tłumaczyć, udowadniać, iż ma prawo. Ale każda argumentacja brzmiała żałośnie.

Nie wiem powiedziała szczerze. Po prostu chcę.

Syn spojrzał na nią poważniej, dostrzegł w matce nie tylko opiekunkę, ale kobietę, która czegoś pragnie dla siebie.

No dobrze odparł. Tylko nie przemęczaj się. I trochę szkoda sąsiadów.

Roześmiała się.

Sąsiedzi przetrwają. Będę grać w dzień.

Gdy syn wyszedł, poczuła ulgę. Nie dlatego, iż pozwolił ale iż nie musiała się tłumaczyć.

Po dwóch dniach odebrała skrzypce od lutnika. Struny błyszczały, podstawek prosto stał. Młody pokazał, jak naciągać, jak dbać.

Tylko nie stawiać przy kaloryferze pouczał. I zawsze w futerale.

Kiwnęła jak w szkole. W domu postawiła futerał na krześle, otworzyła i długo patrzyła na instrument, bała się, iż znowu popsuje.

Pierwsze ćwiczenie najprostsze: długie smyczki na pustych strunach. Za dziecka to był nudny obowiązek. Teraz ratunek. Bez melodii, bez oceny. Tylko dźwięk i próba, by go wyprostować.

Po dziesięciu minutach bolało ją ramię. Po piętnastu sztywniała szyja. Przerwała, zamknęła instrument do futerału. Złość kipiała: na ciało, na wiek, na to, iż wszystko trudniejsze.

Poszła do kuchni, nalała wody, usiadła przy oknie. Na podwórku nastolatki śmigały na hulajnogach, śmiały się głośno. Poczuła zazdrość nie o młodość, ale o ich bezwstydność. Upadali, podnosili się, znowu jechali. Nikt im nie mówił, iż na równowagę jest już za późno.

Wróciła do pokoju i od razu otworzyła futerał. Nie bo trzeba, ale bo nie chciała kończyć złością.

Odpowiedź od nauczycielki przyszła wieczorem: Witam, oczywiście możliwe. Zapraszam, zaczniemy od ustawienia i prostych ćwiczeń. Wiek nie przeszkadza, tylko potrzeba cierpliwości. Przeczytała dwa razy. Cierpliwości słowo uczciwe, przynoszące ulgę.

Na pierwszą lekcję jechała z futerałem w rękach, jak z czymś delikatnym i ważnym. W tramwaju ludzie spoglądali, ktoś się uśmiechnął. Złapała te spojrzenia niech patrzą.

Nauczycielka okazała się niewysoką kobietą koło czterdziestki, z krótkimi włosami i spokojnym wzrokiem. W pokoju pianino, na półce nuty, na krześle dziecięce skrzypce.

Proszę, pokażmy odparła i poprosiła, by wzięła instrument.

Wzięła, z miejsca widać było: źle trzyma. Ramię w górę, broda ściska, lewa dłoń tępa.

Nic nie szkodzi powiedziała nauczycielka. Dawno pani nie grała. Zacznijmy od stania. Niech pani poczuje, iż skrzypce nie są wrogiem.

Śmiesznie i wstyd w wieku pięćdziesięciu dwóch lat zacząć od podstaw trzymania. Ale w tym też było uwolnienie. Nikt nie wymagał dobrej gry. Wymagał obecności.

Po lekcji ręce jej drżały jak po WF-ie. Nauczycielka dała zadanie: codziennie dziesięć minut pustych strun, potem gama, nie więcej. Lepiej mniej, a systematycznie.

W domu mąż spytał:

I jak?

Ciężko odpowiedziała. Ale dobrze.

Zadowolona jesteś?

Zastanowiła się. Zadowolona nie to słowo. Miała w sobie strach, śmieszność, wstyd, a równocześnie jasność.

Tak powiedziała. Znów robię coś rękami, nie tylko pracuję i gotuję.

Po tygodniu odważyła się zagrać mały fragment melodii, którą pamiętała z dzieciństwa. Nuty znalazła w internecie, wydrukowała w pracy, schowała w teczkę, by nikt nie pytał. W domu oparła kartki na prowizorycznym pulpicie z książki i pudełka.

Dźwięk był nierówny, smyczek zahaczał o sąsiednią strunę, palce się myliły. Przerywała, zaczynała od nowa. W pewnej chwili mąż zajrzał do pokoju.

Wiesz choćby ładnie powiedział ostrożnie, jakby nie chciał zapeszyć.

Nie kłam rzuciła.

Nie kłamię. Po prostu poznawalne.

Uśmiechnęła się. Poznawalne prawie komplement.

W weekend przyszła wnuczka. Miała sześć lat, od razu wypatrzyła futerał.

Babciu, co to?

Skrzypce.

Umiesz?

Chciała odpowiedzieć: Kiedyś. Ale dziewczynka nie rozumie kiedyś. Dla niej jest tylko teraz.

Uczę się powiedziała.

Wnuczka usiadła na kanapie, złożyła ręce na kolanach, jak na przedstawieniu.

Zagraj.

Poczuła, jak ją ściska w środku. Grać dla dziecka straszniejsze niż przy dorosłych. Dziecko słyszy naprawdę.

Dobrze powiedziała. Wzięła skrzypce.

Zagrała tę melodię, z którą walczyła cały tydzień. W trzecim takcie smyczek się omsknął, zgrzytnęło. Wnuczka nie skrzywiła się. Przechyliła głowę:

Dlaczego tak piszczy?

Bo babcia krzywo prowadzi smyczek odpowiedziała i zaśmiała się.

Wnuczka też się zaśmiała.

Zagraj jeszcze raz.

I zagrała jeszcze raz. Lepiej nie wyszło, ale nie przestała z powodu wstydu. Po prostu grała do końca.

Wieczorem, gdy wszyscy rozeszli się do swoich zajęć, została sama w pokoju. Na stole leżały wydrukowane nuty, obok ołówek do zaznaczania trudnych miejsc. Skrzypce w futerale, futerał zamknięty, ale nie schowany do piwnicy. Stał przy ścianie, przypominając, iż to teraz część dnia.

Ustawiła minutnik w telefonie na dziesięć minut. Nie po to, by się zmuszać, tylko by nie wypalić się. Otworzyła futerał, wyjąła skrzypce, sprawdziła kalafonię, naciągnęła smyczek. Przyłożyła do brody, wypuściła powietrze.

Dźwięk był łagodniejszy niż rano. Potem znów się posypał. Nie przeklinała. Poprawiła rękę i ciągnęła długi smyczek, słuchając jak nuta trwa i drży.

Gdy zadzwonił minutnik, nie opuściła od razu rąk. Dokończyła frazę, ostrożnie schowała skrzypce do futerału, zapięła zamek. Potem ustawiła futerał przy ścianie nie w piwnicy.

Wiedziała, iż jutro będzie podobnie: trochę wstydu, trochę zmęczenia, kilka sekund czystego dźwięku, dla których warto otworzyć futerał. I to wystarczało, by grać dalej.