Smak wolności – Remont skończyliśmy jesienią zeszłego roku – zaczęła opowieść pani Weronika. Długo wybieraliśmy tapety, potrafiliśmy pokłócić się o kolor kafelków w łazience, a potem z uśmiechem wspominaliśmy, jak dwadzieścia lat temu marzyliśmy o tej naszej wymarzonej „trójce”. – No to – powiedział zadowolony mąż, kiedy świętowaliśmy koniec epopei remontowej – można już syna żenić. Michał przyprowadzi tu swoją żonę, będą dzieci, dom stanie się wreszcie pełen życia. Ale los miał inne plany. Nasza córka Kasia wróciła z dwójką dzieci i tylko dwoma walizkami. – Mamo, nie mam dokąd pójść – powiedziała, a te słowa przekreśliły wszystkie nasze plany. Pokój Michała oddaliśmy wnukom. On tylko wzruszył ramionami: – Spokojnie, niedługo będę miał swoje. „Swoje” – to kawalerka mojej mamy, porządnie wyremontowana i wynajmowana młodej rodzinie, przynosząca nam co miesiąc skromną, ale bardzo istotną „poduszkę bezpieczeństwa” – na czas starości. Czasem widziałam, jak Michał z narzeczoną, Leną, przechodzili obok tego domu i rozmawiali z przejęciem. Wiedziałam, do czego dążą, ale nie wybiegałam z propozycjami. W końcu usłyszałam: – Pani Weroniko, Michał mi się oświadczył! choćby miejsce na wesele wybraliśmy! Proszę sobie wyobrazić! Będzie prawdziwa bryczka, harfa i ogród na letnią terasę! – A gdzie będziecie mieszkać? – nie wytrzymałam. – Takie wesele na pewno sporo kosztuje! Lena popatrzyła na mnie jak na osobę pytającą o pogodę na Marsie. – Na razie u was. Potem zobaczymy. – Ale u nas już mieszka Kasia z dziećmi… To będzie raczej akademik, nie mieszkanie – powiedziałam wolno. Lena się nadąsała. – To może lepiej prawdziwy akademik – tam nikt nie będzie zaglądać nam w duszę. To zabolało – czy ja się wtrącałam? Chciałam tylko uchronić ich przed błędem. Potem była jeszcze rozmowa z Michałem. Ostatnia próba, by przemówić mu do rozsądku. – Synku, po co wam ta cała otoczka? Weźcie ślub skromnie, a pieniądze odłóżcie na pierwszą ratę – mówiłam przejęta. Syn patrzył w okno, twarz miał twardą. – Mamo, a dlaczego wy co pięć lat świętujecie rocznicę w „Złotym Smoku”? Przecież moglibyście posiedzieć w domu, byłoby taniej. Zabrakło mi odpowiedzi. – No właśnie – uśmiechnął się z przekąsem – wy macie swoje tradycje, my będziemy mieli swoje. Porównał nasz rodzinny kolacyjny rytuał do ich weselnej fety za pół miliona! I zobaczyłam w nim nie syna, a sędziego: wy hipokryci, sobie pozwalacie na wszystko, mi na nic. Zapomniał, iż do dziś spłacamy kredyt za jego samochód. O „poduszce bezpieczeństwa” nigdy nie pomyślał. A teraz zależało mu na weselu. Takim! Syn i przyszła synowa się na mnie obrazili – najbardziej o to, iż nie chciałam im dać kluczy do babcinej kawalerki. *** Wracałam późno autobusem i przeglądałam się w szybie – widziałam zmęczoną kobietę, starszą niż swoje lata, z ciężką torbą zakupów i strachem w oczach. Nagle z krystaliczną jasnością dotarło do mnie: wszystko robię ze strachu! Ze strachu przed starością, przed odrzuceniem, przed przyszłością. Nie oddaję Michałowi mieszkania nie z żalu, tylko boję się zostać z niczym. Zmuszam go do bycia samodzielnym, a potem podcinam mu skrzydła, finansując jego życie – „bo może sobie nie poradzi”. Wymagam dorosłości, a traktuję go jak dziecko niezdolne do niczego. A przecież oni z Leną chcą tylko pięknie zacząć wspólne życie: bryczka, harfa… Głupie i rozrzutne, ale mają do tego prawo. Na własny koszt. Załatwiłam sprawę z lokatorami – poprosiłam, by znaleźli nowe lokum. Po miesiącu zadzwoniłam do Michała: – Przyjedźcie. Porozmawiamy. Przyjechali gotowi na bitwę. Postawiłam herbatę i… na stół położyłam klucze do babcinej kawalerki. – Weźcie. Ale bez euforii: to nie prezent. Macie ją na rok. W tym czasie albo bierzecie kredyt, albo zostajecie, ale za inną stawkę. Czynszu za ten rok nie odzyskam, trudno – zainwestuję nie w wesele, a w waszą szansę na bycie rodziną. Lena otworzyła szeroko oczy, Michał patrzył na klucze jakby nie rozumiał. – A Kasia? – Na Kasię też czeka niespodzianka. Jesteście dorośli. Teraz sami odpowiadacie za własne życie. My nie będziemy waszym portfelem i tłem – tylko rodzicami. Kochającymi, ale nie ratującymi. Zapadła cisza. – A wesele? – zapytała Lena niepewnie. – Wesele? – wzruszyłam ramionami – róbcie co chcecie. Będzie harfa, jeżeli na nią zarobicie. *** Wyjechali, a mnie ogarnął strach. Co jeżeli nie podołają? Co jeżeli na zawsze się obrażą? Ale po raz pierwszy od lat odetchnęłam pełną piersią: bo w końcu powiedziałam „nie”! Nie im, tylko własnym lękom. I wypuściłam syna w dorosłość. Jakakolwiek by nie była… *** A teraz spojrzenie oczami syna. Z Leną marzyliśmy o niezwykłym weselu. Rozwód siostry położył tym marzeniom kres. Gdy mama powiedziała, iż nie warto tracić na wystawny ślub, coś pękło mi w środku. – A czemu wy co pięć lat chodzicie w rocznicę do restauracji? – wypaliłem. – W domu taniej! Mama zbledła. Chciałem ją zranić. Tak, dali mi samochód. Ale nie prosiłem. Teraz wypominają kredyt – czemu adekwatnie? Sami zadecydowali. Zrobili remont, niby dla nas. A wprowadzić się nie możemy. Babcina „jedynka” – święta krowa, nietykalna poduszka bezpieczeństwa, ważniejsza niż wesele jedynego syna! Co mamy zrobić? Jak pokazać światu, iż jesteśmy jednością? Lena, zawstydzona, szepnęła kiedyś: – Michał, ja nie mogę nic ci dać. Moi rodzice mają kredyt, nie mogą pomóc. – Oddajesz mi siebie – odpowiedziałem. Choć wewnątrz się gniewałem. Nie na nią. Na niesprawiedliwość. Czemu wszystko na barkach moich rodziców? I czemu pomagają z taką miną, jakby każdy grosz był gwoździem w ich trumnie? Takie wsparcie nie rozgrzewa, a pali poczuciem winy. Pretensje wisiały w powietrzu. Nagle telefon. Głos mamy twardy, niespotykany. – Przyjedźcie. Porozmawiamy. Jechaliśmy jak na egzekucję. *** Na stole leżały klucze do babcinej kawalerki. Poznałem je po breloku. Klucze z mojego dzieciństwa. – Weźcie – powiedziała mama. Potem przemówienie. O roku próby. O końcu bycia „portfelem i tłem”. Nasz argument „nie mamy gdzie mieszkać” stracił moc, a wiara, iż rodzice wszystko załatwią – upadła. Wziąłem klucze. Zimne, ciężkie. Odkrycie – bolesne i prawdziwe: Chcieliśmy tak wiele, mieliśmy pretensje, ale nigdy nie usiedliśmy z rodzicami, by zapytać: „Mamo, tato, rozumiemy wasz niepokój. Pogadajmy, jak możemy iść naprzód, nie rozrywając was?” Nie. Liczyliśmy, iż domyślą się i spełnią marzenia. Bez rozmów, bez warunków, z uśmiechem. Jak kiedyś. – A wesele? – Lena cicho. – Wasze? – mama wzruszyła ramionami. – Będzie harfa, jeżeli na nią zarobicie. Wyszliśmy na dwór. Przesuwałem klucze w dłoni. – Co robimy dalej? – spytała Lena. Nie o lokal, o wszystko. – Nie wiem – powiedziałem szczerze. – Teraz to nasz problem… W tej nowej, groźnej odpowiedzialności była dzika, czysta wolność. Pierwszy krok: czy naprawdę potrzebne nam bryczka i harfa? Tradycje są ważne, ale powinny opierać się na czymś więcej niż jeden niezwykły dzień… *** I co dalej? Dorosłe życie Michała i Leny zaczęło się następnego dnia. Wreszcie razem! W swoim mieszkaniu! Na razie wynajmowanym – ale jednak. Kawalerka nieduża, ale przytulna. Nowy remont. Nikt nad głową! Najpierw – goście. Codziennie! No bo jak, przecież wolność! Po miesiącu wspólna zachcianka: pies! Nie byle jaki, duży! Lena zawsze marzyła, ale nie miała – mama nie pozwalała. Michał miał psa w podstawówce – uciekł. Zapamiętał tragedię z dzieciństwa… Brakujący element szczęścia pojawił się szybko: labrador Lexus. Trzy miesiące i już szef w domu: drapał ściany, gryzł meble, brudził wszędzie. Gdy pani Weronika odwiedziła dzieci, była w szoku: nikt jej o tym nie mówił. – Michał! Lena! Jak mogliście?! Nie zapytaliście nawet! Po co wam pies? Trzeba pilnować, a on siedzi sam cały dzień! Oczywiście, iż niszczy. Ile sierści! Sprzątacie to w ogóle? A ten zapach! Nie! Oddajcie psa! I to natychmiast! – Mamo – rzucił Michał – dałaś nam mieszkanie na rok. I co, teraz będziesz mówić, jak mamy żyć? Może chcesz klucze z powrotem? – Nie – podskoczyła Weronika – dotrzymuję słowa. Rok znaczy rok. Ale pamiętajcie: mieszkanie wraca w takim stanie, w jakim je dostaliście. Czy jasno? – Jasno – powiedzieli prawie jednocześnie. – Do tego czasu nie odwiedzam, nie dzwonię. Nie chcę tego widzieć. *** Słowa dotrzymała. Nie pojawiała się. choćby nie dzwoniła. Po czterech miesiącach Michał wrócił do domu: z Leną się rozstali. Długo opowiadał, jaka była złą gospodynią. Nie gotowała, nie dbała o psa. Lexus wrócił do hodowcy po tygodniu próśb. Karmę kupili na trzy miesiące z góry – tak ustalił poprzedni właściciel. Karmy – drogie! – Nie pospieszyłeś się z Leną, synu? – pytała Weronika ze schowaną uśmiechem. – Przecież mieliście mieć wesele z bryczką i harfą… – Jakie wesle, mamo?! Daj spokój! Wynajmuj babciną kawalerkę z powrotem. – Po co? Przecież możesz tam mieszkać, chyba się już przyzwyczaiłeś? – Nie, wolę w domu – pokręcił głową Michał – a ty coś przeciwko? – Zawsze „za” – odparła Weronika – tym bardziej, iż po wyprowadzce Kasi z dziećmi, znowu mamy… pusto.

Smak wolności

Remont skończyliśmy w zeszłą jesień zaczęła opowiadać pani Wera Ignaciuk.

Długo wybieraliśmy tapety, kłóciliśmy się o kolor kafelków w łazience i z uśmiechem wspominaliśmy, jak dwadzieścia lat temu marzyliśmy o tej właśnie trójce.

No, w końcu powiedział z zadowoleniem mój mąż, świętując zakończenie remontowej epopei można syna żenić. Michał przyprowadzi tu swoją żonę, urodzą się wnuki, dom wypełni się życiem i dziecięcym śmiechem.

Jego marzenia nie miały się jednak spełnić. Najstarsza córka, Małgorzata, wróciła do domu z dwiema walizkami i dwójką dzieci.

Mamo, nie mam gdzie się podziać powiedziała, tymi słowami przekreśliła nasze plany na przyszłość.

Pokój Michała oddaliśmy wnukom. Na szczęście nie protestował, tylko wzruszył ramionami:

Nic nie szkodzi, niedługo będę miał swoje.

Swoje to była kawalerka mojej mamy. Niedawno odnowiona, którą wynajmowaliśmy młodemu małżeństwu. Co miesiąc na konto wpływała skromna, ale niezbędna kwota nasza poduszka bezpieczeństwa na czarną godzinę, gdy z mężem nie będziemy już tacy sprawni.

Kiedyś widziałam, jak Michał z narzeczoną, Lidią, spacerowali obok tamtego bloku, dyskutując żywo, z zadartymi głowami.

Domyślałam się, co chodzi im po głowie, ale nie zaproponowałam niczego.

Usłyszałam wkrótce:

Pani Wero, Michał mi się oświadczył! choćby mamy miejsce na wesele! Proszę sobie wyobrazić zachwycona Lidia nie umiała ukryć euforii tam jest prawdziwa karoca! I harfa! Latem goście wyjdą na taras, do ogrodu

A gdzie zamieszkacie po ślubie? nie wytrzymałam takie wesele to duży wydatek!

Lidia spojrzała na mnie, jakbym spytała, czy pada śnieg na Księżycu.

Przez jakiś czas u was. A potem zobaczymy.

U nas powiedziałam powoli już mieszka Małgorzata z dziećmi. Zamieni się w akademik, a nie mieszkanie.

Lidia wydęła usteczka:

No tak, może rzeczywiście nie warto u was mieszkać. Lepiej poszukać prawdziwego akademika. Tam przynajmniej nikt nie będzie się wciskał w duszę.

To ukłucie nie będą się wciskać w duszę mocno mną wstrząsnęło. Czy naprawdę tak robiłam? Próbowałam ich przecież chronić przed błędami.

Potem przyszła rozmowa z Michałem. Ostatnia próba dotarcia.

Synu, po co wam ten przepych? Weźcie ślub po cichu, odłóżcie pieniądze na wkład własny! mój głos drżał ze stresu.

Syn patrzył w okno, twarz miał napiętą.

Mamo, a czemu wy od dwudziestu pięciu lat każdy jubileusz ślubu świętujecie w Złotym Smoku? Przecież moglibyście posiedzieć w domu, taniej by było.

Nie wiedziałam, co odpowiedzieć.

No właśnie syn uśmiechnął się z przekąsem wy macie swoją tradycję, my chcemy mieć swoją.

Porównał naszą rodzinną kolację raz na pięć lat do ich weselnej gali za kilkaset tysięcy złotych!

W oczach Michała zobaczyłam nie syna, ale sędziego. Wydawał wyrok: jesteście hipokrytami. Sobie pozwalacie na wszystko, nam na nic. Zapomniał, iż z ojcem wciąż spłacamy kredyt za jego samochód. O poduszce bezpieczeństwa nie pomyślał nigdy.

Teraz potrzebował wesela. I to jakiego!

Syn i przyszła synowa, oczywiście, mieli do mnie żal. Zwłaszcza o to, iż nie zgodziłam się oddać im kluczy do babcinej kawalerki.

***

Któregoś wieczoru wracałam późno do domu niemal pustym autobusem, patrzyłam na swoje odbicie w ciemnym oknie. Widziałam zmęczoną kobietę, starszą niż jestem w rzeczywistości. W ręku siatka z zakupami, w oczach lęk.

Nagle z niezwykłą, niemal bolesną jasnością poczułam, jak wszystko robię ze strachu!

Ze strachu, iż stanę się ciężarem. Ze strachu, iż dzieci mnie zostawią. Ze strachu przed przyszłością.

Nie oddaję Michałowi mieszkania nie dlatego, iż żal, tylko boję się, iż jeżeli oddam, zostanę bez niczego.

Wymagam od niego zaradności, a jednocześnie podcinam skrzydła, opłacając jego wydatki: a nuż mu się nie uda, a dziecko się załamie.

Oczekuję dojrzałych decyzji, ale traktuję go jak dziecko, które nic nie rozumie.

A przecież oni z Lidią chcą po prostu zacząć nowe życie. Z karocą i harfą. Nonsensowne, rozrzutne ale mają do tego prawo! Na swój koszt.

Najpierw umówiłam się z lokatorami, żeby gwałtownie poszukali nowego mieszkania. Miesiąc później zadzwoniłam do Michała:

Przyjedźcie. Porozmawiamy.

Przyjechali spięci, gotowi do walki. Postawiłam na stole herbatę i położyłam pęk kluczy do babcinej kawalerki.

Weźcie je. Nie cieszcie się za bardzo to nie prezent. Kwatera wasza na rok. W tym czasie musicie podjąć decyzję: albo bierzecie kredyt, albo zostajecie, ale na innych zasadach. Rocznej opłaty nie dostanę. Trudno. Niech to będzie moja inwestycja. Nie w waszą imprezę, ale szansę, byście byli rodziną, nie współlokatorami.

Lidia otwierała szeroko oczy. Michał patrzył na klucze, jakby nie rozumiał sytuacji.

Mamo a Małgorzata?

Ją też czeka niespodzianka. Jesteście już dorośli, wasze życie to teraz wasza odpowiedzialność. Nie będziemy waszym tłem ani portfelem. Jesteśmy po prostu rodzicami, którzy kochają, ale nie ratują.

Zapadła ogłuszająca cisza.

A wesele? spytała Lidia cicho, niepewnie.

Wesele? wzruszyłam ramionami nie wiem. jeżeli znajdziecie fundusze na harfę niech będzie harfa.

***

Michał i Lidia odjechali, a mnie opanował strach. Do łez. Co jeżeli nie poradzą sobie? Co, jeżeli się obrażą na zawsze?

A jednak pierwszy raz od lat poczułam swobodę. W końcu powiedziałam nie! Nie im, a własnemu lękowi. Pozwoliłam synowi wejść w dorosłe, trudne i niezależne życie.

Jakie by ono nie było

***

Spójrzmy teraz na to oczami syna.

Marzyliśmy z Lidią o niezwykłym weselu. Niestety, rozwód siostry pogrzebał nasze plany. Gdy mama powiedziała, iż inwestowanie w okazałą uroczystość nie ma sensu, we mnie coś pękło.

Czemu wy co roku świętujecie rocznicę ślubu w restauracji? wyrzuciłem. Moglibyście siedzieć w domu. Byłoby taniej!

Zobaczyłem, jak mama zbledła. Chciałem ją urazić. Bolało mnie to bardzo.

Tak, dali mi samochód. I co z tego? Nie prosiłem! Teraz mają o to pretensje. Co ja winny? Sami zadecydowali, sami spłacają kredyt.

Zrobili remont, mówili: dla nas. Ale i tak nie możemy tam zamieszkać.

Babcina kawalerka święta relikwia, ważniejsza niż wesele jedynego syna!

Co mamy teraz zrobić? Jak pokazać światu i sobie, iż jesteśmy rodziną?

Lidia powiedziała raz, spuszczając wzrok:

Michał, nie mogę dać ci niczego. Moi rodzice nie pomogą. Spłacają kredyt.

Dajesz mi siebie powiedziałem, by ją pocieszyć. W głębi duszy miałem żal. Nie do niej, a do niesprawiedliwości. Dlaczego wszystko spada na moich rodziców? Dlaczego pomagają z goryczą, jakby każda złotówka była gwoździem do ich trumny? Taka pomoc nie wspiera, a przytłacza winą.

Słowa niewypowiedziane wisiały w powietrzu. I zadzwoniła mama. Jej głos był zdecydowany.

Przyjedźcie. Porozmawiamy.

Jechaliśmy, jak na ścięcie. Lidia ścisnęła moją dłoń:

Pewnie odmówi pomocy na wesele szepnęła.

Pewnie tak przyznałem.

***

Na stole czekał pęk kluczy do babcinej kawalerki. Poznałem od razu breloczek z dzieciństwa.

Weźcie powiedziała mama.

Wygłosiła krótką, ale przełomową mowę. O roku. O decyzji. O końcu bycia portfelem i tłem. Argument nie mamy gdzie mieszkać już nie działa, a wieczne liczenie, iż rodzice załatwią wszystko skończyło się.

Wziąłem klucze. Były zimne i ciężkie, inaczej niż pamiętam. Przyszło nagle uczucie: ostre i niewygodne.

Tyle oczekiwałem, żaliłem się, ale ani razu nie porozmawiałem szczerze z rodzicami: Mamo, tato, rozumiemy wasze obawy. Spróbujmy wspólnie ustalić, jak się ruszyć naprzód, nie rozrywając was na kawałki?

Nie. Czekaliśmy na domyślanie się naszych marzeń i ich spełnianie bez rozmów, bez warunków, z uśmiechem. Jak za dziecka.

A wesele? szepnęła Lidia, wyraźnie zagubiona.

Wasze wesele? mama wzruszyła ramionami jeżeli znajdziecie pieniądze na harfę, niech będzie harfa.

Wyszliśmy na ulicę. Przerzucałem klucze w dłoni.

Co dalej? zapytała Lidia. Nie o mieszkanie. O wszystko.

Nie wiem przyznałem. Teraz to już nasza sprawa

W tej niepewnej, nowej odpowiedzialności była dzika, pierwotna wolność. Pierwszy krok zrozumieć, czy naprawdę potrzebujemy karocy i harfy? Tradycja to rzecz dobra, ale nie może opierać się na jednym wieczorze

***

I co potem?

Dorosłość Michała i Lidii zaczęła się od następnego dnia.

Wreszcie razem! Własne mieszkanie! Nie ich, ale samodzielne. Małe, za to wygodne, świeżo wyremontowane. I nikt! Najpierw byli goście, co dzień jakżeby inaczej. Wolność przecież!

Po miesiącu pojawiła się wspólna pokusa: chcemy psa! Wielkiego!

Okazało się, iż Lidia marzyła o psie od dzieciństwa, ale mama nigdy jej nie pozwalała. Michał miał kiedyś psa, dawno temu, w podstawówce ale zwierzak zaginął. Prawdziwa tragedia

Brakujące ogniwo szczęścia pojawiło się bardzo szybko: uroczy retriever, imieniem Leo.

Trzymiesięczny szkrab od razu wprowadził swoje zasady: drapanie ścian, gryzienie mebli i wiadomo brudzenie gdzie popadnie.

Gdy pani Wera Ignaciuk przyjechała z wizytą, była w szoku: nikt choćby nie poinformował o nowym lokatorze.

Michał! Lidia! Co wy robicie?! choćby nie zapytaliście! niemal płakała oglądając mieszkanie po co? Przecież takim psem trzeba się opiekować, a on siedzi sam całe dnie! Oczywiście iż wszystko niszczy. Ile wszędzie sierści! Sprzątacie to w ogóle? Zapach nie do wytrzymania! Nie, to nie do pomyślenia! Musicie oddać psa! Jutro!

Mamo rzucił z niechęcią Michał dałaś nam mieszkanie na rok. I co teraz? Za każdym razem będziesz mówić, jak żyć? Oddać ci klucze?

Oj nie, uniosła się pani Wera słowo się rzekło. Rok, znaczy rok. Ale pamiętajcie: oddajcie mieszkanie w takim stanie, w jakim je dostaliście. Jesteśmy zrozumiani?

Jasne odpowiedzieli jednocześnie Michał i Lidia.

Do tego czasu już was nie odwiedzę. Nie chcę tego oglądać.

***

Słowa dotrzymała. Nie pojawiała się. choćby telefon rzadko dzwonił.

Po czterech miesiącach Michał wrócił do domu rodzinnego rozstali się z Lidią.

Długo opowiadał, jaka to ona zła gospodyni. Nie gotowała, nie pilnowała szczeniaka. Nie wyprowadzała go na czas. Leo musiał wrócić do hodowcy. Niełatwo przekonywali tydzień.

Kupili karmy na trzy miesiące naprzód tak nakazał były właściciel. A karma kosztuje!

Nie za gwałtownie było z tą Lidią, synu? zapytała, ukrywając uśmiech, pani Wera przecież ślub chcieliście, z karocą i harfą

Jaki ślub, mamo?! Proszę cię! Możesz wynająć babciną kawalerkę.

Po co? Mieszkaj przecież, chyba się już przyzwyczaiłeś?

Nie, wolę z powrotem w domu pokręcił głową Michał chyba, iż nie chcesz?

Zawsze chcę odpowiedziała pani Wera szczególnie iż po wyjeździe Małgorzaty z dziećmi znów jest pusto…