Czy podczas kontaktu seksualnego można być tak skoncentrowanym na własnym wyglądzie, zachowaniu lub sprawności, iż trudno czerpać przyjemność z bliskości? Takie doświadczenie opisuje pojęcie spectatoring, obecne w literaturze seksuologicznej od wielu lat. Odnosi się ono do nadmiernego obserwowania i oceniania własnych reakcji podczas aktywności seksualnej, zamiast skupiania uwagi na aktualnie przeżywanych doznaniach.
Osoba doświadczająca spectatoringu może zastanawiać się, czy wygląda atrakcyjnie, czy jej reakcje są odpowiednie, czy partner lub partnerka odczuwa satysfakcję albo czy uda się osiągnąć orgazm. Uwaga zostaje wówczas przesunięta z przyjemności i kontaktu na monitorowanie własnej sprawności. Może to sprzyjać napięciu, lękowi przed oceną oraz trudnościom z odczuwaniem podniecenia seksualnego.
Zjawisko to może występować niezależnie od płci i orientacji seksualnej. Bywa związane z lękiem dotyczącym sprawności seksualnej, negatywnym obrazem własnego ciała, wcześniejszymi nieprzyjemnymi doświadczeniami lub presją dotyczącą tego, jak powinien wyglądać satysfakcjonujący seks. Nie jest jednak odrębnym zaburzeniem ani automatycznym dowodem występowania dysfunkcji seksualnej.
W terapii seksuologicznej istotne może być ograniczanie presji na osiągnięcie określonego rezultatu, rozwijanie świadomości doznań cielesnych i budowanie bezpiecznej komunikacji w relacji. Przyjemność seksualna nie jest zadaniem do wykonania ani egzaminem ze sprawności. Czasami jednym z ważniejszych kroków jest rezygnacja z ciągłego oceniania siebie i odzyskanie możliwości bycia obecnym we własnym doświadczeniu.
