Trzy dni przed ślubem Justyny obudziłam się o czwartej nad ranem i nie mogłam już zasnąć. Leżałam w ciemności, słuchając, jak za oknem sójka drze się na sąsiada z drugiego piętra, i w głowie układałam budżet. Trzysta złotych na prezent. Sto dwadzieścia na fryzjerkę na Ruczaju, bo bliżej domu nikt nie miał terminu. Dwieście na buty, których i tak nie kupię. A potem spojrzałam na drzwi szafy i ścisnęło mnie w żołądku.
Nie miałam się w co ubrać.
Mam pięćdziesiąt osiem lat, od trzydziestu pracuję na kasie w warzywniaku na placu Imbramowskim. Ludzie mnie znają — pani Halina, zawsze dorzuci natkę za darmo. Nie narzekam. Ale żadna kasa nie przewiduje pozycji «sukienka na ślub jedynej córki, która wychodzi za chłopaka z Woli Justowskiej». Wiecie, o co chodzi? Rodzina Wojtka — notariusze, dentyści, ktoś tam choćby był attaché. A ja — córka listonosza z Nowej Huty, wdowa po mechaniku z zajezdni autobusowej. Justyna, moje dziecko, odziedziczyła po ojcu szeroki uśmiech i zero wstydu przed niczyim bogactwem. Ale ja, matka, miałam stanąć przed tymi wszystkimi ludźmi i udawać… kogo? Właśnie.
Jedyny porządny żakiet, jaki kiedykolwiek miałam, to ten granatowy, z aksamitnym kołnierzem. Kupiłam go w «Vistuli» na wyprzedaży, jeszcze w tysiąc dziewięćset dziewięćdziesiątym ósmym, kiedy Justyna szła do pierwszej komunii. Gruba wełna, lekko wytarta na łokciach. Na prawym rękawie plamka od kawy, którą próbowałam zamalować flamastrem. Pasuje idealnie, tylko granat wyszedł, a flamaster był czarny. Widać, jak się przyjrzeć.
Dwa razy próbowałam szukać czegoś w lumpeksach na Długiej i za każdym razem wychodziłam z niczym. Rozmiar czterdzieści cztery, a wszystkie ładne rzeczy jakby szyte na studentki ASP — za krótkie, za wąskie, za młode.
— Mamo, przyjdź jak chcesz. Nie przejmuj się nikim — powiedziała Justyna przez telefon, kiedy w końcu odważyłam się o tym wspomnieć.
Jak chcę. Moja córka i jej zbawienne «jak chcesz». Jakby chodziło o to, czy wziąć parasol, a nie o to, iż matka panny młodej wejdzie do kościoła Mariackiego i wszyscy zobaczą farbowany na czarno flamaster na rękawie.
Dzień ślubu. Rynek Główny zalany słońcem, gołębie, turyści z aparatami. Ja wchodzę pod chór, już po pierwszych dzwonach, i widzę te wszystkie kobiety po stronie Wojtka — jedwab, perły, kapelusze z woalkami. Pachnie perfumami za osiemset złotych. Siadam z boku, przy filarze, wciskam torebkę pod pachę, żeby jakoś zakryć plamę. I słyszę.
— To matka Justyny?
— W czym ona przyszła? W żakiecie?
— Boże, choćby nie sukienka. Widać, iż z PRL-u nie wyszła.
Nie odwróciłam się. Patrzyłam przed siebie na ołtarz Wita Stwosza i liczyłam figurki apostołów. Siedem, osiem, dziewięć… Miałam ochotę wstać i wyjść. Poważnie. Wymknąć się bocznym wejściem na plac Mariacki, kupić obwarzanka i pojechać do domu, udając, iż nic się nie stało. Że matka po prostu nie przyszła.
I wtedy Justyna — w sukni z białego jedwabiu, z warkoczem upiętym wokół głowy — odwróciła się od swojego narzeczonego i ruszyła w moją stronę. Szła przez całą długość nawy. Stukot obcasów odbijał się od ścian. Sto par oczu za nią.
Podeszła.
Zatrzymała się dokładnie pół metra ode mnie. Przez chwilę patrzyła na wytarte rękawy, na aksamitny kołnierz, na plamkę od kawy. A potem — nie wiem, skąd jej to przyszło do głowy — zdjęła z szyi cienki srebrny łańcuszek z maleńkim bursztynem. Ten sam, który dałam jej na piętnaste urodziny.
— Mamo, zapomniałaś — powiedziała głośno. Żeby wszyscy słyszeli. — Ten żakiet zawsze wygląda najlepiej z bursztynem.
I zapięła mi go pod szyją. Jej palce lekko drżały.
W kościele zrobiła się taka cisza, iż słyszałam, jak od strony placu Świętego Ducha autobus linii sto cztery odjeżdża spod filharmonii.
A Justyna wyprostowała się i powiedziała jeszcze coś. Tym razem nie do mnie, tylko do nich. Do tych wszystkich jedwabnych kobiet i ich woalek:
— Wiecie państwo, ten żakiet ma dwadzieścia sześć lat. Moja mama założyła go na moją komunię, kiedy pracowała na dwie zmiany jako sprzątaczka w szpitalu i kasjerka na rynku, żeby mi kupić pierwszy porządny tornister. Na pogrzeb taty też go miała, bo nie chciała wydawać na czarne ubranie — powiedziała, iż ważniejsze, żebym ja miała buty do szkoły. I teraz ma go na mój ślub. Mało która z was ma coś tak wartościowego w szafie.
Kobieta w kapeluszu z piórkiem otworzyła usta i już ich nie zamknęła.
Justyna pocałowała mnie w policzek — nie w rękę, nie teatralnie, tylko tak jak w domu przy zlewie, od niechcenia, z miłości — i wróciła na swoje miejsce przy ołtarzu.
A ja zostałam pod filarem z tym łańcuszkiem na szyi, z plamą na rękawie i ze łzami, które kapały mi na kołnierz. Bursztyn lekko pachniał jej perfumami — konwalią z Isany, dwanaście złotych w Rossmannie.
Nikt już nie szeptał.
Po ceremonii, przed kościołem, podeszła do mnie matka Wojtka. Kobieta, której bałam się najbardziej. Szara garsonka, szpilki, torebka z wężowej skóry. Spojrzała na mój granatowy żakiet i przez długą chwilę nic nie mówiła.
— Pani Halino — odezwała się w końcu, a głos miała zupełnie inny niż sobie wyobrażałam. Nie protekcjonalny. Raczej zmęczony. — Mój pierwszy mąż zmarł, kiedy Wojtek miał trzy lata. Przez dziesięć lat byłam sama. Nikt mi nie pomagał. Ale przynajmniej nie musiałam stać za kasą o piątej rano. — Poprawiła rękawiczkę i dodała tak cicho, iż ledwie dosłyszałam: — Nie ma pani pojęcia, jak bardzo pani córka dzisiaj panią obroniła. I jak bardzo chciałabym być na pani miejscu.
Wieczorem, na sali w Dworze Czeczów, Justyna złapała mnie za rękę w przerwie między tańcami.
— Mamo, pokaż mi tę plamę — zażądała.
Pokazałam.
Przyjrzała się jej pod światło żyrandola, wyjęła z torebki czarny flamaster — nie wiem, skąd go miała — i starannie domalowała jeszcze kilka kropek obok. Tak, żeby wyglądało, iż to część wzoru.
— Teraz jest artystycznie — stwierdziła i poszła tańczyć z Wojtkiem.
Mój mąż miał rację, kiedy mówił, iż Justyna to nasz najlepszy wspólny projekt.
Nad ranem, kiedy goście już się rozchodzili, wyszłam na dziedziniec. Powietrze pachniało deszczem i koniczyną. Zdjęłam żakiet, powiesiłam na oparciu ławki i stałam w samej bluzce, patrząc, jak nad Krakowem wstaje słońce.
Na podszewce, od wewnątrz, ktoś napisał flamastrem — tym samym, którym Justyna domalowała kropki — cztery słowa: «Najlepsza matka pod słońcem».
Wsadziłam żakiet do reklamówki, bo wydał mi się nagle najcenniejszą rzeczą, jaką miałam, a nie chciałam, żeby zmókł.
W autobusie do domu taksowałam go na kolanach, a jakaś dziewczyna zapytała, czy to vintage. Powiedziałam, iż tak. I iż nie na sprzedaż.
