– No ale ty rozumiesz, iż mamie jest ciężko? – Marek podrzucił w dłoni kluczyki od samochodu, choćby nie patrząc w moją stronę. – Ona hodowała rozsadę. Trudno ci przez trzy dni pomóc? Zawsze to samo.
Stałam przy otwartym bagażniku i patrzyłam na trzy wielkie torby, które spakowałam sama. W jednej – rzeczy dzieci, w drugiej – bluzy na wieczór, w trzeciej – pościel, bo teściowa brzydziła się dawać nam swoją z szafy.
Nasza pięcioletnia Jagódka już wierciła się na tylnym siedzeniu, tuląc pluszowego zająca, a Tomek, który właśnie skończył osiem lat, z nudów przerzucał komiks. Przede mną czekał kolejny weekend, który miał być zasłużonym odpoczynkiem po czterdziestogodzinnym tygodniu w księgowości, a zamiast tego zapowiadał się na dobrowolną katorgę.
– Trzy dni pomocy, Marek, to znaczy przyjechać, zrobić grilla i wieczorem podlać dwie grządki – powiedziałam spokojnie. – Ale kiedy od rana do wieczora stoję zgięta nad truskawkami, a Halina kontroluje każdy krzak, to się nazywa inaczej.
Mąż z irytacją otworzył drzwi od strony kierowcy i usiadł za kółkiem.
– Dobra, jedziemy już. Tam się dogadamy. Na miejscu zawsze wszystko wygląda prościej.
Usiadłam na fotelu pasażera, zapięłam pasy i wbiłam wzrok w drogę. Samochód ruszył, zostawiając za nami naszą cichą dzielnicę pod Warszawą. Przed nami były dwie godziny rozbitej, podwarszawskiej trasy, upał i poczucie, iż znowu oddaję pole bez walki.
Dziewięć lat małżeństwa nauczyło mnie, iż kłócić się z Markiem o jego rodziców to jak próbować zatrzymać pociąg w biegu. Łatwiej się zgodzić, przeczekać dwa dni, a potem trzy dochodzić do siebie w mieszkaniu w mieście. Ale tym razem coś w środku uparcie się sprzeciwiało, jakby cienka nitka naciągnęła się do granic.
Droga ciągnęła się bez końca. Dzieci z tyłu zaczęły marudzić gdzieś w połowie trasy. Tomek narzekał na duszno, Jagódka upuściła zająca między siedzenia i cicho popłakiwała. Marek się wściekał, podkręcał radio, gdzie grali jakieś stare dyskotekowe hity, i co chwila wyprzedzał samochody, gwałtownie zmieniając pasy.
– Musieliśmy brać tyle rzeczy? – rzucił, zerkając w lusterko. – Mama mówiła, iż ma starą odzież roboczą. Po co ciągniesz te wory?
– Bo stara odzież twojej matki to zatłuszczone fartuchy w rozmiarze 54, w których czuję się jak krowa w kapeluszu – starałam się mówić spokojnie. – A dzieci potrzebują czystych ubrań na zmianę.
– No dobra, nie zaczynaj. Wiecznie szukasz problemów tam, gdzie ich nie ma. Mama czeka, upiekła drożdżówki z jagodami, a ty jedziesz z taką miną, jakby cię na ścięcie wieźli.
Milczałam. Nie chciało mi się kłócić, i tak nie miało to sensu. Marek uważał, iż wyjazd na działkę do jego rodziców to najlepsza rzecz, jaka może nam się przytrafić w weekend. Dla niego to był powrót do dzieciństwa, gdzie można chodzić w starych szortach, pić mleko od sąsiada i nie odpowiadać za nic.
Dla mnie natomiast to był niekończący się egzamin na „idealną synową”, który oblewałam za każdym razem, nieważne, ile dawałam z siebie.
Gdy samochód skręcił na polną drogę wysypaną żwirem, zawieszenie głucho zastukało. Przemknęły szare płoty, krzaki rokitnika i takie same blaszane domki. Nasza działka – a adekwatnie działka teściowej – wyróżniała się zielonym płotem i wielkim tunelem foliowym, który górował nad wszystkim jak futurystyczna kopuła.
Halina stała już przy furtce. Miała niebieski fartuch w groszki, a w rękach trzymała sekator. Obok, na niskiej ławeczce pod jabłonią, siedział teść, Władysław, i powoli naprawiał stary tranzystor.
– Nareszcie jesteście! – teściowa otworzyła furtkę, nie czekając, aż Marek zgasi silnik. – Udało się przebić przez korki? Rozładowujcie się szybko, obiad stygnie. Grażynko, dziecko, jakaś ty blada. Całkiem was tam w tej Warszawie zamęczyli. Nic, u nas czyste powietrze, gwałtownie dojdziesz do siebie.
Uśmiechała się, ale wzrok już sunął po mojej bawełnianej koszulce i jasnych dżinsach. Znałam to spojrzenie. Za chwilę zacznie się skanowanie: ile kosztuje, po co się ubrałam, czemu się umalowałam na działkę.
***
Obiad minął pod dyktando Haliny. Nakładała zupę z pulpecikami i przy okazji wydawała instrukcje na wieczór. Marek jadł ze smakiem, mlaskając i przytakując matce.
– Mareczku, musisz podeprzeć płot przy malinach, bo się wali – teściowa delikatnie otarła usta serwetką. – A my z Grażynką weźmiemy się za grządki. Chwasty po deszczach poszły w górę – strach. jeżeli dziś nie wyplewiemy, jutro do cebuli nie podchodź.
– Mamo, ja myślałem, żeby pójść z dziećmi nad rzekę – nieśmiało odparł Marek, sięgając po drugą drożdżówkę. – Takie gorąco, niech się wykąpią.
– Rzeka nigdzie nie ucieknie – ucięła Halina. – Woda jeszcze zimna, przeziębisz dzieci. Zdążycie. Najpierw robotę, potem odpoczynek. Grażynko, zjadłaś? Daj talerze do zlewu, idziemy. Przygotowałam ci narzędzia.
Spojrzałam na męża, szukając wsparcia. Ale Marek wpatrywał się w wzór na swojej filiżance herbaty. Zawsze tak robił – chował się w cień, zostawiając mnie samą z jego matką.
Po pół godzinie klęczałam na czworakach między długimi grządkami cebuli. Słońce grzało niemiłosiernie, czubek głowy parzył choćby przez czapkę z daszkiem. Ziemia była sucha, zbrylona, chwasty trzymały się jej na śmierć, urywając się przy samym korzeniu. Obok, na plastikowym krześle, rozsiadła się Halina. Sama nie plewiła – lekarze zabronili jej się schylać z powodu ciśnienia – ale sprawowała czujne dowodzenie.
– Bierz głębiej, Grażynko, głębiej. Korzeń trzeba wyrywać z mięsem, a ty tylko wierzchołki uszczypujesz. Za trzy dni znowu wszystko zarośnie. I nie śpiesz się, rób porządnie. My przecież dla siebie rośniemy, dla wnuków. Nie chcesz, żeby dzieci jadły własne witaminy, bez chemii?
Milcząc, wyrwałam wielki krzak mniszka. Ziemia wbiła się pod paznokcie. Mój świeży manicure, zrobiony w czwartek wieczorem za niemałe pieniądze, przestał istnieć w pierwszych dziesięciu minutach. W środku powoli gotowała się złość. Nie na teściową – ona zawsze taka była, nie da się jej zmienić. Na męża. Na siebie. Na to, iż znowu siedzę tutaj, w tym pyle, wykonując cudzą wolę, podczas gdy moje własne plany na weekend lecą w diabły.
– Mamo, mogę się napić? – Jagódka podbiegła do grządki, zaczerwieniona od upału. Próbowała bawić się z miejscowym psem, ale ten leniwie spał w cieniu domu i nie reagował.
– Weź w domu, dzbanek stoi na stole – powiedziałam, ocierając pot z czoła wierzchem dłoni.
– Nie trzeba w domu, naniesie błota – wtrąciła Halina. – Marek! Przynieś córce wody ze studni. I Grażynie też weź, widzisz, iż ma czerwone czoło.
Marek, który właśnie leniwie przybijał deskę do płotu, odłożył młotek i poszedł do studni. Jego ruchy były tak ospałe, iż miałam ochotę cisnąć w niego motyką.
Pod wieczór soboty nie mogłam wyprostować pleców. Mięśnie piekły od nietypowego wysiłku, dłonie paliły. Przeszliśmy na grządki z marchewką, które wymagały precyzyjnego plewienia – drobne siewki łatwo było pomylić z chwastami.
– Kto tak plewi, mój Boże – Halina wstała z krzesełka i podeszła bliżej, przyglądając się efektom mojej pracy. – Pół marchewki wyrwałaś, Grażyna! Patrz, tu pusto, i tu pusto. Prosiłam, żebyś uważała. Ty chyba myślami gdzie indziej jesteś?
Zamarłam, trzymając w dłoniach kolejny pęk trawy. W środku coś kliknęło. Spokojnie, pomyślałam, po prostu spokojnie. To tylko starsza pani. Ona uważa, iż pomaga.
– Pani Halino, staram się robić to porządnie. Siewki są bardzo drobne, słabo je widać.
– Jak słabo widać, to trzeba założyć okulary – rzuciła ostro teściowa. – Mój Marek zawsze tę marchew idealnie plewił, jak był mały. A ty dorosła kobieta, elementarnych rzeczy nie umiesz zrobić. Z was, nowoczesnych panien, żadnego pożytku w gospodarstwie. Tylko wydawać pieniądze umiecie na swoje salony.
Z tyłu podszedł Marek. Właśnie wrócił z marketu budowlanego, dokąd jeździł z ojcem po deski. W ręku trzymał lody. Jedne. Już je dojadał, zlizując białe krople z palców. Dzieciom przywiózł po lizaku. O mnie oczywiście nikt nie pomyślał.
– Mamo, nie krzycz – rzucił leniwie, siadając na ganku. – Grażyna robi normalnie. Po prostu się nie przyzwyczaiła.
– Właśnie, iż się nie przyzwyczaiła! – podchwyciła Halina, ożywiona poparciem syna. – I trzeba ją przyzwyczajać! A to przyjedzie, siądzie z książką na leżaku i myśli, iż jest w spa. A tu harować trzeba. My z ojcem tę działkę trzydzieści lat trzymamy, każdy skrawek rękami obrabialiśmy. A jej ciężko plecy schylić.
Powoli podniosłam się z kolan. Otrzepałam spodnie z przyklejonej ziemi. Plecy przeszył ostry ból, ale choćby nie drgnęłam. Popatrzyłam na teściową – na jej twarz z autentycznym oburzeniem. Spojrzałam na Marka – siedział na schodkach, dojadał wafel i wpatrywał się w ekran telefonu, całkowicie odcięty od tego, co się działo. Dla niego ta rozmowa była zwykłym szumem w tle.
– Skończyłam – powiedziałam cicho.
– Jak to skończyłaś? – teściowa rozłożyła ręce. – A jeszcze trzy grządki kto zrobi? Zapowiadali deszcz na noc, jutro wszystko zarośnie!
– Pani Halino, to pani zrobi. Albo pani syn. Ja więcej na tych grządkach się nie pojawię. Nigdy.
Odwróciłam się i poszłam do domu. Kroki sprawiały trudność, nogi były jak z ołowiu, ale w środku rosło dziwne, nieznane dotąd uczucie ulgi. Jakbym długo niosła ciężką, cudzą walizkę bez rączki i nagle po prostu rozchyliła palce.
W domu od razu poszłam do pokoju, w którym mieliśmy spać. Wyciągnęłam spod łóżka torby i zaczęłam pakować. Dziecięce koszulki, szorty, pościel – wszystko leciało do worka bez składania, byle jak.
W drzwiach stanął Marek. Miał zdziwioną minę, choćby trochę przestraszoną.
– Grażyna, co ty wyprawiasz? Mama tam pije krople. Po co jej najeździłaś? To starsza pani, ma serce.
– Twoja mama jest pełna sił, Marek – zapięłam zamek przy pierwszej torbie. – Przekopie ten ogród i nas przetrzyma. Ale mnie plecy odpadają. Pakuj dzieci. Wyjeżdżamy.
– Dokąd wyjeżdżamy? Sobota, wieczór! Korki na wjeździe do miasta straszne. Oszalałaś? Przez jakąś marchewkę robić cyrk?
– Nie robię cyrku. Jadę do domu. jeżeli chcesz, zostań tutaj z mamą i marchewką. Samochód jest mój, klucze mam. Dzieci zabieram.
Marek próbował zastąpić mi drogę, stanął w drzwiach.
– Nie pojedziesz nigdzie. Dosyć histerii. Uspokój się, zjemy kolację, napijemy się herbaty, wszystko się ułoży. Mama ochłonie, ona jest opanowana.
Spojrzałam na Marka. Spokojnie, bez paniki, która zwykle ogarniała mnie podczas naszych kłótni. I przypomniały mi się słowa Kasi, mojej przyjaciółki: „On nigdy nie stanie po twojej stronie”. Dla niego zawsze będę na drugim miejscu: mama najważniejsza, a ja mam znosić i dopasowywać się.
– Puść, Marek.
Wzięłam dwie ciężkie torby i wyszłam na korytarz. Dzieci siedziały na kanapie w dużym pokoju, ciche, wyczuwając, iż dzieje się coś nadzwyczajnego.
– Tomek, Jagódka, buty na nogi. Jedziemy do domu, do Warszawy.
– Hurra! – Tomek zeskoczył z kanapy, choćby nie próbując ukryć radości. Działkowe życie też mu się znudziło pod wiecznym nadzorem babci, która zabraniała biegać po trawie i zrywać owoce bez pozwolenia.
Halina stała na werandzie, zaciśnięte usta. Władysław za jej plecami milczał, paląc papierosa i patrząc gdzieś w stronę drzew. Nikt nas nie zatrzymywał, nikt nie namawiał do zostania.
Marek szedł za mną aż do samochodu. przez cały czas próbował mnie powstrzymać.
– Popełniasz wielki błąd, Grażyna – powiedział cicho, gdy wkładałam rzeczy do bagażnika. – Mama tego nie zapomni. Rujnujesz stosunki przez głupotę.
– Wiesz co, Marek – zamknęłam bagażnik i odwróciłam się do niego. – Nie obchodzi cię, co czuję. Ja już więcej na działkę twoich rodziców nie przyjadę. Nigdy. To ostateczna decyzja. Chcesz ich odwiedzać – proszę, choćby w każdy weekend. Dzieci możesz zabierać, jeżeli same zechcą. Ale beze mnie. Mam dość.
Usiadłam za kierownicą, zapaliłam silnik. Marek stał przy płocie, ręce w kieszeniach. Wyglądał jak zagubiony chłopiec, któremu odebrano ulubioną zabawkę. Nie wsiadł do samochodu. Został na działce, przy mamie, która już coś mu wykrzykiwała z werandy, energicznie gestykulując.
Wyjechaliśmy za bramę. W lusterku wstecznym widziałam, jak maleje sylwetka męża wraz z zielonym płotem i ogromnym tunelem foliowym. W piersi trochę ściskało od świadomości, iż ten wieczór zmienił wszystko.
Nasze małżeństwo nie rozpadnie się jutro, będziemy jakoś żyć dalej. Ale tamtej dawnej Grażyny, która była gotowa znosić upokorzenia dla wątpliwego spokoju w rodzinie, już nie było.
Nacisnęłam gaz, a samochód potoczył się po żwirowej drodze, unosząc nas z dala od cudzej działki, gdzie za długo próbowałam żyć według cudzych zasad.
– Mamo, a my do babci już nie pojedziemy? – cicho zapytała Jagódka z tylnego siedzenia, odrywając mnie od drogi.
Przeniosłam wzrok na lusterko. Córka tuliła zająca, a Tomek uważnie czekał, co powiem.
– Do babci i dziadka będziecie jeździć z tatą, jeżeli zechcecie – zmieniłam bieg i wyprowadziłam samochód na asfalt. – A ja na weekendy mam teraz inne plany.
Z przodu zamigotały światła stacji benzynowej. Skręciłam tam, żeby kupić dzieciom sok i spokojnie napić się kawy. Czekało mnie jeszcze sto kilometrów do domu, a tę drogę zamierzałam pokonać bez zbędnego pośpiechu.
