Od stycznia Marta mieszka w mojej pracowni na poddaszu. W piątek na schodach spytała, czy Zuzanna oddaje mi te sześćset złotych co miesiąc. Stałam z kluczami w ręku, taksówka czekała na dole, a ja nie mogłam trafić do zamka.
Marta wróciła wcześniej z biura. Stała w półmroku klatki, w płaszczu jeszcze mokrym od deszczu, i patrzyła na mnie jakoś tak dziwnie. Najpierw pomyślałam, iż coś się stało – może awaria, może zalała łazienkę.
– Pani Tereso, ja tylko chciałam się upewnić – powiedziała i poprawiła pasek torby na ramieniu. – Bo Zuzia mówiła, iż te sześć stów co pierwszy idzie do pani. A ja wiem, iż przy emeryturze każdy grosz się liczy. To ja już nie będę przez nią przekazywać, tylko bezpośrednio, dobrze?
Torba z zakupami zjechała mi z ramienia. Złapałam ją w ostatniej chwili. Siatka z „Kauflandu”, w środku mleko i chleb tostowy, który kruszy się przy pierwszym dotknięciu.
– Przez Zuzię? – mój głos był obcy, płaski.
Marta chyba dopiero wtedy zrozumiała. Zobaczyłam, jak otwiera usta, zamyka, znów otwiera. Jej twarz zmieniła się w sekundę – z zakłopotania w coś, co wyglądało na przerażenie, iż powiedziała o jedno słowo za dużo.
– Niech pani wejdzie do środka – powiedziała cicho. – Tu nie ma rozmowy na schodach.
Ale ja już stałam jak słup soli. Trzy miesiące. Styczeń, luty, marzec. Trzy razy sześćset. Tysiąc osiemset złotych, które moja córka zbierała co pierwszego dnia miesiąca, nie wspominając o tym ani słowem.
Jeszcze godzinę wcześniej byłam u okulisty. Lekarz kazał mi czytać litery z tablicy, a ja widziałam tylko szare plamy. Zaćma, obustronna. „Będzie trzeba operować, pani Tereso, ale ma pani czas, spokojnie, do końca roku”. Wychodziłam z gabinetu, mrużąc oczy przed światłem jak stary kot. Myślałam: odkładam na tę operację od pół roku, Zuzia wie, odkładam z każdej emerytury.
A Zuzia w tym czasie inkasowała czynsz.
Wieczorem nie zadzwoniłam. Nie mogłam. Siedziałam w kuchni przy zlewie i trzeci raz myłam tę samą szklankę, żeby zająć czymś ręce. Pies położył się pod stołem i wzdychał, jakby rozumiał więcej niż powinien.
Zadzwoniłam dopiero w sobotę rano. Musiałam odczekać swoje – dwa dni, w czasie których budziłam się co noc dokładnie o trzeciej siedemnaście, jakby ktoś nastawiał budzik. Zuzanna odebrała po drugim sygnale. Za nią słychać było radio, kogoś z drogówki mówiącego o korkach na DTŚ-ce w Katowicach.
– Marta płaci ci sześćset złotych miesięcznie za pokój na poddaszu – powiedziałam bez „cześć”. – Co ty mi robisz, dziecko?
Cisza trwała może osiem sekund. Osiem sekund w słuchawce, podczas których zdążyłam spojrzeć na zdjęcie na parapecie – Zuzia na wycieczce szkolnej do Energylandii, dwanaście lat, aparat na zębach, ręce wyrzucone w górę na jakiejś karuzeli.
– Mamo, ja mogę wytłumaczyć.
– Nikt nie mówi, iż nie możesz.
Zaczęła. Że rata za samochód, iż w firmie obcięli premie kwartalne, iż mąż nie wie, bo nie chciała go martwić. Że karta kredytowa jest już prawie wyczyszczona, jeszcze dwa miesiące i koniec. Że te pieniądze i tak wróciłyby do mnie – przez jej ręce, ale wróciłyby.
– Jakim cudem miałyby wrócić? – spytałam.
– Bo ja bym ci oddała. Przysięgam.
Siedem lat temu mój mąż się wyprowadził. Nie umarł – po prostu spakował walizkę, kiedy byłam na nocnej zmianie w przychodni, i zostawił kartkę na stole: „Nie umiem już inaczej”. Miesiąc później dowiedziałam się o kochance, o drugim życiu, o pożyczce, którą wziął na nasze wspólne konto i której nie spłacił. Bank dzwonił przez dwa lata.
Zostało mi wtedy to mieszkanie i córka. Mieszkanie okazało się solidniejsze niż mąż, a córka – tak mi się przynajmniej zdawało – solidniejsza niż wszystko. Skończyła farmację, zrobiła specjalizację, pracuje w aptece przy Szpitalu Murckim. Kiedy rok temu rozwodziła się z pierwszym mężem, spała na mojej kanapie przez cztery miesiące i nie wzięłam od niej ani złotówki.
A teraz ona wzięła.
W poniedziałek Marta przyniosła sernik z cukierni na rynku. Położyła na stole, choćby nie rozpakowała, tylko usiadła naprzeciwko mnie i powiedziała:
– Ja się wyprowadzę. To nie fair wobec pani.
– Marta, jesteś jedyną osobą w tym domu, która zachowała się fair – powiedziałam. – Zostajesz.
Zuzia przyjechała we wtorek po pracy. Bez zapowiedzi. Usłyszałam jej klucz w zamku – jeden obrót, potem pauza, jakby się zastanawiała, czy ma prawo. W końcu przekręciła do końca. Weszła do przedpokoju, zdjęła buty na obcasie i stanęła boso na dywanie, który sama mi przywiozła z Ikei dwa lata temu na urodziny.
Usiadłyśmy przy kuchennym stole. Pamiętam, iż za oknem lało. Patrzyłyśmy na siebie jak dwie kobiety na przystanku – obce, przemoknięte, czekające na autobus, który nie przyjedzie.
– Dlaczego po prostu nie poprosiłaś? – zapytałam.
– Bo ty byś dała – odpowiedziała. – I potem chodziłabyś bez obiadu, żeby mi oddać. Ja cię znam, mamo.
Siedziała przede mną trzydziestotrzyletnia kobieta, farmaceutka, matka mojej wnuczki. I kłamała przez trzy miesiące, żebym nie oddała jej tego, co moje.
– Dałabym – przyznałam. – Ale to była MOJA decyzja. Nie twoja do podjęcia za mnie.
Zaczęła płakać. Nie tak, jak się płacze w kinie – jednym szlochem i po sprawie. Płakała długo i brzydko, ze ściśniętym nosem i rozmazanym tuszem na rękawie mojej bluzki, kiedy przysunęłam się bliżej.
Nie powiedziałam „nic się nie stało”. Bo stało się. Opowiedziałam jej o zaćmie, o operacji, o tym, iż od stycznia odkładam mniej, bo emerytura nie wystarcza, a Marta płaciła jej, nie mnie. Zuzia słuchała i twarz jej się zmieniała – rysy robiły się coraz ostrzejsze, jakby ktoś zdjął filtr i nagle zostało tylko światło jarzeniowe znad zlewu.
– Mamo, ja jutro oddaję wszystko. – Nie musisz jutro.
– Pojutrze. W piątek mam przelew z apteki.
Wieczorem zrobiłam herbatę. Dwie szklanki z koszyczkami, takimi metalowymi, co się parzą wprost, bez czajnika. Zuzia piła łykami, ostrożnie, i oglądała swoje paznokcie. Ja wyjrzałam przez okno – na dole osiedlowy parking, mokre samochody, czyjś rower przypięty do barierki. Nic wielkiego. Tylko takie życie.
Marta mieszka u mnie dalej. Płaci teraz bezpośrednio – czterysta, a dwieście odkłada na wkład własny na mieszkanie. W weekendy przychodzi Zuzia z moją wnuczką. Mała bawi się z psem na podłodze w salonie, a my trzy siedzimy w kuchni i rozmawiamy. O niczym i o wszystkim.
Zuzia oddała pieniądze. Wszystkie. Nie powiedziałam „przebaczam”, bo nie o przebaczenie tu chodzi. Raczej o to, iż teraz, kiedy do mnie dzwoni, pytam: „co tam u ciebie, dziecko?”, i naprawdę słucham odpowiedzi. Nie czekam na podtekst.
W piątek Marta zrobiła kolację. Makaron z łososiem i kaparami, kremowy sos, przyprawy, których sama nigdy nie kupuję, bo nie wiem, do czego służą. Siedziałyśmy we trzy – córka, sublokatorka i ja. Za oknem znów padało, ale w kuchni było ciepło.
Pies spał pod stołem z nosem na mojej kapci.
